Mijn kip legt haar eieren niet in het legnest

Mijn kip legt haar ei niet in het legnest: oorzaken, oplossingen en het ideale legnest

Legt jouw kip haar ei niet in het legnest maar op de grond, in een hoek van het hok, onder een plank of ergens buiten? Dan betekent dat meestal niet dat er “iets mis” is met de kip, maar dat de plek die jij hebt gemaakt voor haar minder aantrekkelijk is dan een andere plek die zij zelf heeft gekozen. Hennen zoeken vóór het leggen van een ei bewust naar rust, beschutting en een plek waar ze niet gestoord worden. Is het legnest te licht, te open, te druk, vies, vochtig, lastig bereikbaar of al bezet, dan wijken ze sneller uit naar een andere plek. Dat zie je vooral bij jonge hennen die net beginnen met leggen, maar ook oudere kippen kunnen ineens ergens anders gaan leggen als er iets verandert in het hok, in de groep of in het nest zelf. Goed om te kijken wat de reden is dat ze hun ei op de “verkeerde plek leggen”.

Waarom een kip haar ei liever (ineens) ergens anders legt

Een hen legt haar ei niet zomaar lukraak neer. Voor het leggen laat ze meestal duidelijk zoekgedrag zien. Ze loopt rond, kijkt, stapt ergens in, komt er weer uit, scharrelt, draait en probeert als het ware de beste plek te vinden. Ik zie hier zelf altijd een bepaalde onrust voor het leggen. Ze bekijken vaak eerst hoe veilig en prettig een plek is. Een goed legnest is daarbij belangrijk: het voelt rustig, beschut, droog en comfortabel. Maar als een donkere hoek in het hok meer privacy biedt dan het nest, of als stro op de grond zachter ligt dan de nestkast, dan wint die alternatieve plek vaak. Hennen kiezen dus niet altijd het nest dat wij hebben bedacht, maar de plek die voor hen op dat moment het meest geschikt aanvoelt. Dat is ook precies waarom verkeerde legplekken vaak heel consequent terugkomen. Als een kip eenmaal heeft ervaren dat een bepaalde hoek veilig en fijn is, kan die plek haar vaste legplaats worden.

Daarbij speelt ook mee dat hennen graag in een nest leggen waar ze zich afgezonderd voelen. Die behoefte aan privacy is geen luxe, maar normaal gedrag. Een nest dat te open is van voren, midden in de loop hangt of steeds gestoord wordt door andere kippen, is voor veel hennen minder aantrekkelijk. Zeker hennen die wat lager in de pikorde staan kiezen dan voor een andere plek waar ze ongestoord kunnen zitten en ze zich ook echt veilig voelen en niet weggejaagd worden.

De meest voorkomende oorzaken van eieren buiten het legnest

De eerste grote oorzaak is een nest dat simpelweg niet prettig genoeg is. Dat kan zitten in het materiaal, de vorm, de plek of de sfeer van het nest. Een kale houten bodem of harde kunststof bodem voelt anders dan een nest met een droge, zachte laag bodembedekking. Ook een nest dat muf ruikt, nat is of vol mest is nou niet de meest fijne plek om je eitje neer te leggen. Hennen reageren echt op dat soort details. Onderzoek laat zien dat nestmateriaal, nestpositie en de mate van beschutting invloed hebben op nestkeuze.

De tweede oorzaak is drukte. Veel kippen leggen in ongeveer hetzelfde deel van de dag, meestal in de ochtend tot vroege middag. Als er dan te weinig fijne nestplekken zijn, ontstaat competitie. Eén hen zit erin, een tweede wil erbij, een derde wordt weggejaagd en besluit haar ei dan maar ergens anders te leggen. Dat gebeurt nog sneller als alle kippen duidelijk één favoriete legnest hebben. Zelfs als er meerdere nesten zijn, kan één plek toch de voorkeur krijgen, bijvoorbeeld omdat die donkerder of rustiger hangt.

Een derde oorzaak is slechte bereikbaarheid. Een nest kan best mooi zijn, maar als een kip er lastig in komt, wordt het een minder logische keuze. Dat zie je vooral bij zwaardere kippen, oudere dieren of onhandig geplaatste nesten. Een te hoge instap, een smalle opening, een glad plankje of een wankele rand kan al genoeg zijn om een hen te laten afhaken. Dan legt ze haar ei liever op een plek waar ze zonder moeite naartoe loopt.

De vierde oorzaak is onrust in het hok. Hennen willen tijdens het leggen zo min mogelijk gestoord worden. Een drukke groep, een dominante hen, een haan die blijft opdringen, onverwachte geluiden of veel beweging rond het nest kunnen ervoor zorgen dat een hen onrustig blijft en het nest niet vertrouwt. In zulke situaties zie je vaak dat ze blijft zoeken en uiteindelijk op de grond of in een hoek gaat zitten. Verstoring rond het leggen is een bekende factor bij eieren buiten het nest.

De vijfde oorzaak is gewoonte. Dat is een belangrijke, want zodra een kip een paar keer met succes op dezelfde verkeerde plek heeft gelegd, wordt het steeds moeilijker om dat patroon te doorbreken. Dat geldt vooral voor jonge hennen die hun eerste leggedrag nog aan het vormen zijn. Als zij in het begin verkeerde plekken gaan gebruiken, kan dat snel inslijten. Daarom is het zo belangrijk dat het legnest al goed op orde is voordat de eerste eieren komen.

Hoe je kunt zien waar het probleem zit

Het patroon van de verkeerd gelegde eieren vertelt vaak veel. Ligt het ei steeds in dezelfde hoek, dan is die plek waarschijnlijk aantrekkelijker dan het nest. Ligt het ei vlak voor het legnest, dan wil de hen misschien wél het nest gebruiken maar haakt ze op het laatste moment af. Dan kun je denken aan een bezet nest, een onhandige instap of onrust bij de ingang. Ligt het ei onder een zitstok of achter een object, dan is daar waarschijnlijk te veel beschutting ontstaan en heeft het hok dus onbedoeld alternatieve nestplekken gekregen.

Kijk ook naar het gedrag vóór het leggen. Een hen die onrustig blijft rondlopen, steeds ergens gaat zitten en weer opstaat, of meerdere nestplekken test, laat zien dat ze zoekt maar niet tevreden is. Dat is waardevolle informatie. Dan zit het probleem meestal niet in “niet willen”, maar in “geen goede plek vinden”. Goed even op dat soort momenten observeren is dan handig. Zo kun je precies zien wat er gebeurd om er daarna wat mee te kunnen doen.

Hoe ziet een goed legnest eruit?

Een goed legnest hoeft echt niet een luxe iets te zijn, hier broeden ze overal in, van emmers, tot manden, tot kattenbakjes, maar wel doordacht. Het moet vooral voelen als een veilige, rustige plek. Dat betekent dat het nest beschut moet zijn, niet op de tocht mag hangen, droog moet blijven en voldoende zacht nestmateriaal moet bevatten. Het moet ook makkelijk bereikbaar zijn, zonder dat de kip rare sprongen of draaiingen moet maken. Hennen willen kunnen instappen, zich omdraaien, even “settelen” en rustig gaan zitten. Vaak zie je ze van te voren even een “lekker nestje” maken.
Een nest kan te open zijn, te klein, te hoog, te licht of te kaal. Dan ziet het er voor ons misschien netjes uit, maar voor de kip niet uitnodigend genoeg.

Voor kippen wordt vaak als praktisch uitgangspunt genomen dat je ongeveer één nestkast per drie tot 5 aanhoudt. Verschillende richtlijnen zitten dicht bij elkaar, maar als je problemen hebt met eieren buiten het nest, is het slimmer op meer legnesten te geven. Meer keuze en minder concurrentie helpt vaak direct. Voor de afmeting wordt bij standaardkippen vaak rond de 30 bij 30 centimeter genoemd als bruikbaar minimum, al hebben grotere rassen wat meer ruimte nodig. Belangrijker dan het exacte formaat is dat de kip er ontspannen in kan zitten zonder klem of onbalans.

Welk nestmateriaal werkt het best

Nestmateriaal moet schoon, droog en comfortabel zijn. Het moet niet scherp, nat of hard aanvoelen. Neem bijvoorbeeld houtvezel of geschikte krullen als goede basis, zolang ze schoon en droog blijven. Wat je wilt voorkomen, is dat de bodem glad wordt of dat het materiaal plat, vochtig en vies wordt. Dan gaat het nest minder prettig voelen en neemt de kans toe dat kippen een andere plek zoeken. Ga niet voor stro, dit is hol, en kunnen bloedluizen zich in verschuilen. Hier heb ik vaak hennepvezel met een laag hooi erover heen, dit vinden ze altijd fijn om even in te “harken” met hun pootjes en daarna lekker te zitten. Ook de nestmatten vinden ze hier prettig en ik ook. Vooral om ook de eieren schoon te houden. Ik gebruik ze wel eens als basis met daarover wat hooi.

Waarom sommige legnesten goed lijken, maar in de praktijk niet werken

Veel mensen kijken vooral naar de afmetingen van een nest, maar vergeten de omgeving eromheen. Toch kan juist die omgeving bepalen of een nest gebruikt wordt. Een legnest naast een drukke deuropening, onder felle verlichting of vlak bij een plek waar kippen elkaar passeren, verliest veel van zijn waarde. Ook een nest waar kippen ’s nachts in gaan slapen, raakt sneller bevuild en wordt overdag minder aantrekkelijk als legplek. De plek is echt belangrijker dan het legnest zelf.

Zo krijg je een kip weer terug in het legnest

Als een kip eenmaal gewend is geraakt aan een verkeerde legplek, moet je twee dingen tegelijk doen. Je maakt de verkeerde plek minder aantrekkelijk en het legnest juist duidelijk aantrekkelijker. Alleen een nieuw nest neerzetten is vaak niet genoeg. Een hen kiest namelijk niet op basis van wat wij handig vinden, maar op basis van rust, beschutting, comfort en gewoonte. Juist die gewoonte moet je zien om te buigen.

Begin daarom met de plek waar ze nu legt. Zit ze steeds in dezelfde hoek, onder een plank, achter een voerbak of buiten ergens tussen struiken of stro? Dan moet die plek tijdelijk minder bruikbaar worden. Dat kan door de ruimte af te schermen, dicht te zetten of minder donker en beschut te maken.

Tegelijk verbeter je het legnest zelf. Voeg schoon en droog nestmateriaal toe, zorg dat het nest rustig ligt, niet te licht is en prettig bereikbaar is. Een kunstei in het nest helpt sommige hennen om de nestkast als legplek te herkennen. Dat is geen wondermiddel, maar het kan het gedrag wel sturen, vooral bij jonge hennen of kippen die nog twijfelen over de juiste plek.

Jonge hennen die net beginnen met leggen

Bij jonge hennen is de eerste periode extra belangrijk. Dan ontstaat hun leggewoonte. Als een jonge hen in het begin op de verkeerde plek legt, kan dat snel een vast patroon worden. Daarom is het slim om nestkasten al op orde te hebben vóórdat de eerste eitjes komen. Wacht dus niet tot je de eerste eieren overal ziet liggen. Als ze vroeg genoeg wennen zal het steeds beter gaan.

Jonge hennen kunnen in het begin ook wat onrustiger lijken. Ze zoeken meer, gaan ergens in, komen er weer uit en lijken nog niet helemaal zeker. Dat is op zich normaal. Juist dan helpt het als de keuze simpel is: een paar duidelijke, prettige legnesten en zo min mogelijk concurrerende plekken. Jonge hennen staan immers vaak ook laag in pikorde en zullen sneller verjaagd worden dan een wat oudere hen die haar plaats in de pikorde goed heeft ingenomen.

Waarom een kip ineens buiten het nest gaat leggen terwijl het eerst goed ging

Dat is een situatie die veel hobbyhouders herkennen. Jarenlang gaat het goed en dan liggen er ineens eieren op de grond. Als dat gebeurt, is er vaak iets veranderd. Soms heel klein. Nieuw nestmateriaal dat minder prettig ligt, meer licht in het hok, een andere rangorde in de groep, extra drukte, een nieuwe kip, een nest dat voortaan als slaapplaats wordt gebruikt, of een lichamelijk ongemak waardoor de hen minder makkelijk in het nest komt. Maar ook bloedluis kan een reden zijn. Controleer dit altijd goed, vooral in de zomer.

Praktisch stappenplan als jouw kip niet in het legnest legt

Je hoeft dit probleem meestal niet ingewikkeld te benaderen. Werk stap voor stap.

Stap 1: kijk waar ze nu legt en waarom juist daar.
Is het donkerder, rustiger, zachter of makkelijker bereikbaar dan het legnest?

Stap 2: maak die verkeerde plek tijdelijk onaantrekkelijk.
Scherm hem af, haal beschutting weg of sluit de ruimte af.

Stap 3: verbeter het legnest direct.
Meer rust, schoner materiaal, betere instap, meer beschutting.

Stap 4: controleer of er genoeg nestplekken zijn.
Vooral in de ochtend kan bezetting het verschil maken.

Stap 5: voorkom dat hennen in de nesten slapen.
Een vervuild nest wordt veel minder graag gebruikt om in te leggen.

Stap 6: gebruik eventueel een kunstei.
Voor sommige hennen werkt dat als duidelijke aanwijzing.

Stap 7: verzamel eieren geregeld.
Verkeerd gelegde eieren laat je niet liggen, want dat bevestigt die plek als legplaats.

Stap 8: geef het een paar dagen tot een paar weken de tijd.
Gewoontegedrag draait niet altijd in één dag om.

Wanneer je ook naar gezondheid of ongemak moet kijken

De meeste gevallen van eieren buiten het legnest hebben te maken met omgeving en gedrag. Toch is het slim om ook even verder te kijken als het gedrag plots verandert. Een kip die normaal netjes in het nest legde en ineens onrustig, gehaast of steeds op vreemde plekken gaat zitten, kan ook lichamelijk ongemak ervaren. Denk aan moeite met bewegen, pijn, zwakte of spanning rond het leggen. Dan zie je vaak niet alleen eieren op de verkeerde plek, maar ook ander gedrag erbij, zoals minder soepel lopen, vaker persen, lang blijven zitten of een stillere houding.

Als een kip duidelijk ziek oogt, moeite lijkt te hebben met leggen of afwijkend gedrag laat zien, is het verstandig om verder te kijken dan alleen nestinrichting.

Wil je meer weten over eieren en problemen hier rondom:

Veelgestelde vragen

Waarom legt mijn kip haar ei op de grond?

Meestal omdat de grond of een hoek op dat moment aantrekkelijker voelt dan het legnest. Dat komt vaak door meer rust, meer beschutting, zachter materiaal, te weinig nestplekken of een nest dat vies, druk of lastig bereikbaar is.

Hoe leer ik mijn kip om weer in het legnest te leggen?

Door verkeerde legplekken af te schermen en het legnest duidelijk prettiger te maken. Denk aan meer rust, schoon nestmateriaal, betere bereikbaarheid en eventueel een kunstei in het nest. Consequentie is belangrijk.

Hoeveel legnesten heb ik nodig voor mijn kippen?

Als praktisch uitgangspunt wordt vaak één nest per drie tot vijf hennen gebruikt. Bij concurrentie of veel eieren buiten het nest is ruimer vaak beter.

Waar moet een goed legnest staan?

Op een rustige, droge, tochtvrije plek in het hok, niet midden in de loop en niet pal in fel licht. Een kip wil zich beschut voelen tijdens het leggen.

Welk materiaal is geschikt voor een legnest?

Schoon, droog en zacht materiaal werkt het best, zoals stro, houtvezel of geschikte krullen. De bodem moet comfortabel aanvoelen en droog blijven.

Waarom legt mijn kip ineens niet meer in het legnest?

Dan is er vaak iets veranderd in het hok, in de groep of in het nest zelf. Denk aan meer onrust, een viezer nest, nieuwe kippen, een andere rangorde of een alternatieve plek die aantrekkelijker is geworden.

Bronnen

Campbell DLM. Floor egg laying: can management investment prevent it? Applied Animal Behaviour Science, 2023.
Appleby MC. Factors Affecting Floor Laying By Domestic Hens: A Review. World’s Poultry Science Journal.
Villanueva S et al. Nest use and patterns of egg laying and damage by 4 strains of laying hens in an aviary system. Poultry Science, 2017.
Hy-Line International. Understanding nesting behavior: managing for fewer floor eggs.
Struelens E et al. Influence of nesting material, nest box position and seclusion on nesting behaviour of laying hens. British Poultry Science, 2005.
RSPCA. Standards justification for laying hens.
UK Government. Code of practice for the welfare of laying hens and pullets.
Bradford Council. Keeping chickens on allotments.
Penn State Extension. Nest boxes for small and backyard chicken flocks.

Heb je een korte vraag over een zieke kip? Ik help je graag, app mij gerust.

Ontdek direct Mestonderzoek kippen, Gezondheidsproducten of lees mijn artikelen over gezondheid en ziektes en hoe je je kippen kunt ondersteunen.