Wormen bij kippen herkennen: symptomen, mestonderzoek en wanneer kippen ontwormen
Wormen bij kippen herken je vaak niet in de mest, maar wel aan signalen zoals vermagering ondanks goede eetlust, een bleke kam, sloom gedrag en minder eieren. Vraag je je af of jouw kip wormen heeft? Dan is mestonderzoek de enige betrouwbare manier om dit zeker vast te stellen en gericht te handelen.
Wormen zijn parasieten die in het spijsverteringsstelsel leven en voedingsstoffen onttrekken die eigenlijk voor je kip bedoeld zijn. Daardoor verzwakt een kip langzaam, vaak zonder duidelijke zichtbare tekenen.
Symptomen kunnen zijn:
- vermagering ondanks eten
- bleke kam en lellen
- minder eieren
- sloom gedrag
- afwijkende mest
- doffe veren
Wormen bij kippen herkennen
Wormen bij kippen komen vaker voor dan veel kippenhouders denken. Een kip kan wormen hebben zonder dat je dit direct merkt.
Ik hoor helaas vaak de opmerking: “ik zie geen wormen in de mest, alles ziet er goed uit”. En dit gaat helaas niet op. Er kan evengoed een wormbesmetting zitten. Een wormenbesmetting bij een kip kan langzaam invloed hebben op de gezondheid, conditie en eiproductie. Omdat kippen hun voedsel van de grond oppikken, krijgen ze gemakkelijk wormeitjes binnen. Zo kan een wormenbesmetting bij kippen zich ongemerkt ontwikkelen.
Veel mensen ontdekken een wormenbesmetting pas wanneer de kip al klachten begint te krijgen. Dat komt doordat wormen zich langzaam ontwikkelen in het spijsverteringskanaal van de kip. In het begin lijkt een kip vaak nog gezond, terwijl de wormen in de darm al voedingsstoffen opnemen uit het voer dat de kip eet.
Daardoor kan een kip met wormen langzaam conditie verliezen. De kip eet vaak nog goed, maar benut het voer minder efficiënt. Na verloop van tijd kunnen er veranderingen ontstaan zoals vermagering, een doffer verenpak of een verminderde eiproductie.
Soms worden wormen pas opgemerkt wanneer een kip duidelijk vermagert of wanneer er afwijkingen in de mest zichtbaar worden. Toch betekent het niet dat er geen wormen aanwezig zijn wanneer je niets ziet. Een kip kan wormen hebben zonder dat de wormen zelf zichtbaar zijn.
Juist daarom is het belangrijk om alert te zijn op subtiele veranderingen in gedrag, mest of conditie. Wanneer je vermoedt dat een kip wormen heeft, kan mestonderzoek helpen om zekerheid te krijgen voordat je besluit om kippen te ontwormen.
Symptomen van wormen bij kippen
Wanneer een kip wormen heeft, kunnen er verschillende klachten ontstaan. Deze klachten worden veroorzaakt doordat wormen in de darm voedingsstoffen opnemen en de darmwand kunnen irriteren. Daardoor kan een wormenbesmetting bij een kip langzaam invloed hebben op de conditie van het dier.
Een van de eerste signalen is vaak vermagering terwijl de kip nog wel eet. De kip lijkt dan honger te hebben, maar wordt steeds magerder en valt af. Ook kan het verenpak minder glanzend worden en er rommelig uitzien, de kam schrompelt soms wat en word wat bleker. Kippen kunnen terugkerende kropproblemen krijgen. Dit zijn echt de signalen om een worminfectie te gaan uitsluiten bij kippen. Verder zie je de volgende verschijnselen, kippen zitten boller met opgepofte veren, ze worden stiller, staart lager dragen, ze ogen moe.
Daarnaast kan een kip met wormen veranderingen in de mest laten zien. De mest kan wisselender worden, soms stevig en soms juist wateriger, je ziet meer onverteerd voedsel, de mest is “ruwer”. Bij sommige kippen zie je meer slijm of darmslijmvlies (rode sliertjes) in de mest of komt de donkere blindedarmmest vaker terug dan normaal. Vaak is het minder stevig.
Bij een zwaardere wormenbesmetting kan een kip ook minder actief worden. Sommige kippen gaan meer zitten, verliezen energie en ogen ziek. In ernstige gevallen kan de leg zelfs helemaal stoppen wanneer het lichaam te veel verzwakt raakt.
Soms zijn wormen zichtbaar in de mest. Dat gebeurt vooral bij een zware besmetting met spoelwormen,. Spoelwormen kunnen eruitzien als kleine witte sliertjes. Veel wormsoorten, zoals haarworm, zijn met het blote oog niet zichtbaar.
Daarom is mestonderzoek vaak de meest betrouwbare manier om vast te stellen of een kip wormen heeft. Daarmee kan worden onderzocht of er wormeitjes aanwezig zijn en of er sprake is van een wormenbesmetting bij kippen.
Waarom en hoe wormen bij kippen zo vaak voorkomen
Wormen bij kippen komen relatief vaak voor. Dat heeft vooral te maken met het natuurlijke gedrag van kippen. Kippen zijn echte scharreldieren: ze krabben voortdurend in de bodem en pikken naar insecten, kleine wormpjes, zaden en plantendelen. Tijdens dat scharrelen komen ze gemakkelijk in contact met wormeitjes die in de omgeving aanwezig kunnen zijn.
Deze wormeitjes zijn microscopisch klein en komen via mest van andere kippen of wilde vogels in de bodem terecht. Wanneer een kip tijdens het scharrelen zo’n wormeitje binnenkrijgt, kan zich in het spijsverteringskanaal een worm ontwikkelen.
Dat kan zowel gebeuren bij kippen die in een ren leven als bij kippen die vrij rondlopen. Ook vrij scharrelende kippen eten bijvoorbeeld regenwormen, slakken of insecten die wormeitjes bij zich kunnen dragen. Op die manier kunnen wormeitjes alsnog in het lichaam van de kip terechtkomen.
Eenmaal in het spijsverteringskanaal ontwikkelen de wormeitjes zich tot larven en later tot volwassen wormen. Deze wormen leven in de darm van de kip en gebruiken voedingsstoffen uit het voer dat de kip eet.
Wanneer een kip wormen heeft, worden via de mest opnieuw wormeitjes uitgescheiden. Die eitjes komen weer in de omgeving terecht, waar andere kippen ze tijdens het scharrelen kunnen opnemen. Op die manier kan een wormbesmetting bij kippen zich in stand houden.
Daarnaast kunnen wormeitjes langere tijd in de bodem overleven, vooral in vochtige omstandigheden. Daardoor kan een kip opnieuw besmet raken wanneer ze op plekken scharrelt waar eerder mest heeft gelegen.
Hoewel wormen bij kippen niet volledig te voorkomen zijn, kan goede hygiëne in het hok en in de ren helpen om de druk van wormeitjes te verminderen. Regelmatig schoonmaken en een geschikte bodembedekking kunnen daarom bijdragen aan een gezondere leefomgeving voor kippen.
Hier lees je er meer over :
- Bodembedekking van je kippenren
- Welke bodembedekking in je kippenhok gebruik je
- regenwormen zorgen voor Pfas in je eieren
Soorten wormen bij kippen
Wanneer een kip wormen heeft, kan het om verschillende wormsoorten gaan. Niet elke worm veroorzaakt dezelfde klachten en niet elke worm leeft op dezelfde plek in het lichaam.
Bij kippen komen vooral vier soorten wormen voor:
-
grote spoelworm
-
kleine spoelworm
-
haarworm
-
lintworm
Deze wormen leven meestal in het spijsverteringskanaal van de kip, maar op verschillende plaatsen in de darm of krop. Daardoor kunnen de symptomen van een wormenbesmetting bij een kip ook verschillen.
Sommige wormen leven los in de darm en zijn soms zichtbaar in de mest. Andere wormen leven in de wand van de darm en zijn met het blote oog niet te zien. Toch kunnen juist die wormen behoorlijk ziekmakend zijn.
Wanneer een kip wormen heeft, kan de worm voedingsstoffen opnemen uit het voer dat de kip eet. Daardoor krijgt de kip zelf minder voedingsstoffen binnen. Ook kan de darmwand geïrriteerd raken, waardoor de opname van voeding minder goed verloopt.
Dat is vaak de reden waarom een kip met wormen langzaam kan vermageren of een slechtere conditie krijgt. De kip eet wel, maar benut het voer minder goed.
| Soort worm | Locatie in de kip | Zichtbaar in de mest? | Belangrijkste kenmerk |
|---|---|---|---|
| Grote spoelworm | Dunne darm | Soms (witte sliertjes) | Lijkt op dunne spaghetti; komt veel voor. |
| Kleine spoelworm | Blindedarm | Zelden | Kan de drager zijn van de ‘Blackhead’ ziekte. |
| Haarworm | Krop & darmwand | Nee (microscopisch) | Zeer schadelijk; veroorzaakt snel conditieverlies. |
| Lintworm | Dunne darm | Ja (witte korreltjes) | Heeft tussengastheren zoals slakken of mieren nodig. |
Grote spoelworm bij kippen (Ascaridia galli)
De grote spoelworm is waarschijnlijk de bekendste wormsoort bij kippen. Deze worm leeft in de dunne darm en kan enkele centimeters lang worden. Bij een zware wormenbesmetting bij een kip kunnen deze wormen soms zichtbaar worden in de mest.
Ze hebben een roomwitte kleur en lijken een beetje op kleine stukjes spaghetti. Een kip kan spoelwormen krijgen wanneer ze wormeitjes binnenkrijgt uit de omgeving. Deze eitjes komen vaak uit mest van andere kippen. In vochtige grond kunnen ze lange tijd blijven overleven.
Wanneer een kip deze eitjes oppikt tijdens het scharrelen, ontwikkelen ze zich in de darm tot volwassen wormen. Deze wormen leven vervolgens in de dunne darm en nemen voedingsstoffen op uit het voer van de kip. Bij een lichte besmetting merk je soms weinig. Toch kan een kip met spoelworm langzaam conditie verliezen. Sommige kippen krijgen een doffer verenpak of leggen minder eieren.
Bij een zwaardere wormenbesmetting bij kippen kunnen er meer klachten ontstaan. Een kip kan vermageren ondanks een normale eetlust en soms kan de mest wisselender worden. In uitzonderlijke gevallen kan een grote hoeveelheid spoelwormen zelfs problemen in de darm veroorzaken. Daarom is het belangrijk om alert te zijn wanneer je vermoedt dat een kip wormen heeft.
Kleine spoelworm bij kippen (Heterakis gallinarum)
De kleine spoelworm is een wormsoort die bij kippen relatief vaak voorkomt, maar die meestal minder bekend is dan de grote spoelworm. Deze worm leeft voornamelijk in de blindedarm van de kip. Omdat kleine spoelwormen klein zijn en vaak diep in de darm zitten, worden ze zelden met het blote oog gezien. Een kip kan kleine spoelwormen krijgen wanneer ze wormeitjes uit de omgeving binnenkrijgt. Deze eitjes komen via mest in de bodem terecht en kunnen daar langere tijd blijven overleven. Wanneer een kip tijdens het scharrelen voedsel van de grond oppikt, kan ze deze eitjes ongemerkt binnenkrijgen.
Ook regenwormen kunnen een rol spelen bij de verspreiding van kleine spoelwormen. Regenwormen kunnen wormeitjes opnemen uit de bodem. Wanneer een kip een regenworm eet, kan het wormeitje alsnog in het lichaam van de kip terechtkomen. In veel gevallen veroorzaakt een lichte besmetting met kleine spoelwormen weinig duidelijke klachten. Toch kan een kip met een grotere wormenbesmetting langzaam conditie verliezen. Sommige kippen krijgen een doffer verenpak of vermageren terwijl ze nog goed eten.
Omdat kleine spoelwormen meestal niet zichtbaar zijn, wordt een wormenbesmetting vaak pas ontdekt wanneer mestonderzoek wordt gedaan. Daarbij kunnen de wormeitjes onder de microscoop worden gezien.
Haarworm bij kippen (Capillaria)
Haarworm is een van de wormsoorten die bij kippen voor meer problemen kan zorgen. Deze wormen zijn extreem dun en leven in het slijmvlies van de darm of soms in de krop van de kip. Door hun dunne vorm zijn haarwormen met het blote oog vrijwel niet zichtbaar. Wanneer een kip haarwormen heeft, kunnen deze wormen zich vastzetten in de wand van de darm. Daardoor kan de darmwand geïrriteerd raken en kan de opname van voedingsstoffen minder goed verlopen.
Kippen met haarworm kunnen daardoor last krijgen van waterige mest, vermagering of een duidelijk verminderde conditie. Sommige kippen drinken ook meer dan normaal omdat het lichaam vocht verliest door de diarree. Een wormenbesmetting met haarworm kan vooral bij jonge of verzwakte dieren sneller problemen geven. Omdat de wormen zich in de darmwand bevinden, kan herstel soms wat langer duren wanneer de darm eerst moet herstellen. Net als bij andere wormsoorten zijn haarwormen meestal niet zichtbaar in de mest. Daarom is mestonderzoek vaak nodig om vast te stellen of een kip haarworm heeft.
Lintworm bij kippen
Lintwormen komen bij kippen minder vaak voor dan spoelwormen of haarwormen, maar ze kunnen wel voorkomen. Deze wormen leven in de dunne darm van de kip en bestaan uit meerdere segmenten die aan elkaar vastzitten. Soms kunnen kleine segmenten van de lintworm loslaten en met de mest naar buiten komen. Deze segmenten kunnen eruitzien als kleine witte korreltjes die lijken op rijst. In tegenstelling tot sommige andere wormsoorten hebben lintwormen altijd een tussengastheer nodig. Dat betekent dat een ander dier eerst het wormeitje opneemt voordat het bij de kip terechtkomt.
Dieren die hierbij een rol kunnen spelen zijn bijvoorbeeld:
-
insecten
-
slakken
-
mieren
-
kevers
Wanneer een kip zo’n dier eet, kan het wormeitje alsnog in het lichaam van de kip terechtkomen.
Wormen bij kippen herkennen aan mest
De mest van kippen kan soms aanwijzingen geven dat er iets in de darm speelt. Daarbij is het belangrijk om niet naar één hoopje mest te kijken, maar naar wat je over meerdere dagen ziet. Eén hoopje mest geeft geen eerlijk beeld.
Sommige kippen krijgen wisselende mest: de ene keer normaal gevormd, de andere keer zachter of wat wateriger. Ook kan er soms wat slijm zichtbaar zijn of lijkt de mest iets glanzender/vetter dan normaal. Dit kan wijzen op irritatie van de darm. Maar denk ook aan wat onverteerde mest, wat grover, slechter verteerd.
Soms valt ook de blindedarmmest meer op dan normaal. Deze mest is van nature donkerder en zachter, maar wanneer hij opvallend vaak voorkomt of een afwijkende structuur heeft, kan dat betekenen dat de blindedarm uit balans is. Dit is juist de plek waar kleine spoelwormen leven.
Bij lintworm kunnen er af en toe kleine witte korrelachtige stukjes in de mest zichtbaar zijn. Deze lijken op rijstkorrels en zijn segmenten van de lintworm.
Oranje of roestkleurige sliertjes in de mest
Af en toe worden er gelachtige sliertjes of plakkerige stukjes in de mest gezien die oranje of roestkleurig kunnen zijn. Dit wordt vaak aangezien voor wormen of bloed, maar het gaat meestal om afgestoten darmslijmvlies.
Wanneer de darm geïrriteerd raakt, kan een klein stukje slijmvlies loslaten en met de mest naar buiten komen. Dat ziet er vaak uit als een glibberige sliert of gelachtige massa. Dat zie je ook in de foto’s hierboven bijvoorbeeld.
Een enkele keer hoeft dit geen probleem te betekenen. Komt het vaker terug of zie je het samen met veranderingen in conditie of mest, dan is het verstandig om verder te kijken naar wat er in de darm speelt.
Mestonderzoek bij kippen
Wanneer er twijfel is over de gezondheid van de darm, kan mestonderzoek helpen om duidelijkheid te krijgen. Bij mestonderzoek wordt een mestmonster onder de microscoop onderzocht op de aanwezigheid van wormeitjes.
Omdat veel wormsoorten niet met het blote oog zichtbaar zijn, is dit een betrouwbare manier om vast te stellen of er daadwerkelijk sprake is van een wormenbesmetting bij kippen. Zo wordt voorkomen dat er behandeld wordt op basis van alleen vermoedens.
Voor een goed beeld wordt meestal verse mest van meerdere kippen verzameld. Door deze mest te combineren ontstaat een representatief monster van de hele toom.
Wil je meer weten over wanneer mestonderzoek verstandig is en hoe je mest het beste kunt verzamelen, lees dan ook het artikel “Wanneer mestonderzoek bij kippen verstandig is”.
Twijfel je?
Twijfel je of je kip wormen heeft, laat het dan onderzoeken door een eenvoudig mestonderzoek. Deze geeft zekerheid, of je wel of niet moet behandelen. Onnodig behandelen is niet verstandig, preventief behandelen kan eigenlijk niet, want als er geen wormen zijn, kan je het ook niet preventief behandelen. Mestonderzoek geeft zekerheid. Zelfs wanneer hier niets uit komt. Want zo heb je iedergeval parasieten uitgesloten en kan je verder gaan met kijken mocht je kip ziek zijn naar wat er anders aan de hand kan zijn.
- In het artikel “Ontwormen van kippen: wanneer en hoe doe je dat?” lees je wanneer ontwormen verstandig is en waar je op moet letten bij de behandeling.
- Wil je meer lezen over afwijkingen in de mest of parasieten, kijk dan op de pagina: Diarree, wormen en coccidiose