Bloedluis bij kippen behandelen en voorkomen
Zit je kip ’s avonds onrustig op de grond in plaats van op stok, en vind je kleine rode of grijze stipjes onder de zitstok? Dan heb je waarschijnlijk te maken met bloedluis, en wachten maakt het probleem alleen maar groter.
Hoe behandel je een bloedluis besmetting bij je kippen?
1) Schoonmaken: de basis
Begin altijd met het hok leegmaken. Verwijder bodembedekking, legnestmateriaal en haal zitstokken los. Schrob vervolgens met heet water (eventueel met een schoonmaakmiddel) en werk extra grondig in naden, kieren en onder zitstokken: daar zitten de meeste mijten en eitjes. Zorg er wel voor dat je het schoonmaakmiddel verwijdert voordat de kippen terug gaan.
Waar dat veilig kan, helpt hitte (zoals een verfstripper/brander/crème brûlée-brander of stoomreiniger bij kunststof) om schuilplekken aan te pakken. Vermijd liever een hogedrukreiniger, omdat je vocht en vuil juist verspreidt en bloedluis gewoon op het water blijft drijven. Laat het hok daarna volledig drogen.
Met een brander dood je direct alle eitjes en bloedluis, ook tussen de kieren. Hier pak je dus al een groot deel van weg, wat je niet meer hoeft te bestrijden. Doe dit de eerste dagen enkele malen mocht je een grote besmetting hebben maar houd het veilig!
Blijf controleren. In de wintermaanden kan ondanks de kou bloedluis toch overleven. Ze zijn dan weliswaar niet actief, maar ze zijn er vaak nog wel. Zodra het warmer wordt zie je ze weer tevoorschijn komen.
Een droog, schoon hok is de basis. Zonder dat blijf je behandelen tegen iets wat steeds opnieuw uit dezelfde kieren komt.
2) Hokonderhoud: kies één manier
Na de schoonmaak kies je één duidelijke aanpak voor het hok. Het doel is altijd hetzelfde: schuilplekken minder aantrekkelijk maken en de route naar de kip onderbreken.
Voor onderhoud van naden en kieren gebruiken veel kippenhouders een onderhoudsspray of gel op basis van siliciumdioxide. Juist op de plekken waar bloedluis zich graag ophoudt: onder zitstokken, in hoekjes en rondom leg- en nestkasten. Breng dit aan op een schoon en droog oppervlak en herhaal volgens een vast ritme dat past bij het seizoen. In de zomer dus vrij frequent, in de winter is dat minder nodig, afhankelijk van de temperatuur buiten
Daarnaast kun je met olie-bakjes onder de zitstok (zoals met Mite Blocker ) de looproute naar de kip blokkeren. Dit werkt alleen als je het consequent onderhoudt en regelmatig ververst, maar werkt wel heel fijn.
Diatomeeënaarde wordt vaak gebruikt voor gerichte toepassing op droge plekken. Gebruik dit met beleid zodat het niet opwaait of wordt ingeademd door jezelf of je kip. Ik strooi het vaak wat rond de hoeken en naden. Rond zitstokken en soms wat in de legnesten
3) Ondersteun je kip tijdens en na de aanpak
Bloedluis kost kippen energie. Slechte nachtrust, stress en bloedverlies, wondjes kunnen de conditie zichtbaar aantasten. Daarom hoort nazorg bij een goede aanpak.
Zorg vooral voor rust, goed voer en een stabiele omgeving. Indien gewenst kun je ondersteunende aanvullingen inzetten die passen binnen normale verzorging (bijvoorbeeld producten gericht op algemene conditie/vitaliteit), maar de kern blijft: het hok onder controle houden en de kip laten herstellen
Bij een ondersteuning kan je denken aan middelen met vitamine C erin. Door de jeuk kunnen kippen stress ervaren. En stress verlaagt de weerstand.
Je behandelt bloedluis met drie stappen tegelijk: het hok grondig schoonmaken met heet water, de naden en kieren behandelen met een silica gebaseerd middel zoals diatomeeenaarde, en de kip ondersteunen tijdens het herstel met rust en goede voeding. Sla je een van de drie over, dan komt bloedluis vaak binnen enkele weken terug, omdat achtergebleven eitjes gewoon uitkomen.
Bij een zware besmetting kan een dierenarts een geregistreerd middel op basis van fluralaner voorschrijven, toegediend via het drinkwater.
Wat is bloedluis precies?
Bloedluis, ook wel rode vogelmijt genoemd, is geen luis maar een mijt. Overdag verschuilt ze zich in naden, kieren en onder zitstokken, en pas ’s nachts komt ze tevoorschijn om bloed te zuigen bij slapende kippen. Een enkele voedingsbeurt duurt ongeveer een half uur tot een uur, waarna de mijt zich weer terugtrekt in haar schuilplaats.
Dat ze niet permanent op de kip leeft maar in de omgeving, maakt haar lastig te ontdekken in een vroeg stadium. Overdag zie je niets, ’s nachts gebeurt het. Een bloedluis is klein en grijs wanneer ze hongerig is, en rood nadat ze bloed heeft opgenomen. Met een zaklamp kun je ze in de avond soms zien bewegen onder zitstokken of in hoeken van het hok.
Hoe herken je bloedluis bij je kip?
In het begin zijn de signalen subtiel: een kip die wat onrustiger is dan normaal, of een leg die iets terugloopt. Pas later wordt duidelijker dat er iets misgaat.
Let vooral op gedrag in de avond. Kippen met bloedluis aarzelen om het hok in te gaan of willen niet meer op stok slapen. Door het herhaaldelijke bloedverlies kunnen kammen en lellen bleker worden, omdat er simpelweg minder rode bloedcellen beschikbaar zijn. Sommige kippen vermageren ondanks goed voer, of ogen lusteloos en minder alert, wat vaak samenhangt met verstoorde nachtrust.
Ook het hok zelf verraadt wat er speelt. Onder de zitstok of in naden en kieren vind je kleine rode of grijze stipjes: dat zijn de mijten zelf. Zwarte puntjes zijn meestal uitwerpselen. Controleer ’s avonds met een zaklamp, wanneer bloedluizen actief zijn, en trek eventueel een wit doekje over de zitstok om te zien of er stipjes achterblijven.
Wat doet bloedluis met je kip?
Per voedingsbeurt gaat het om kleine hoeveelheden bloed, maar dit gebeurt vaak meerdere nachten achter elkaar, waardoor het effect zich langzaam opbouwt. Kippen slapen onrustiger, verliezen energie en raken sneller gestrest, en door het herhaaldelijke bloedverlies kan de weerstand dalen en de legproductie afnemen.
Bij een zwaardere besmetting kan bloedarmoede ontstaan, vooral bij jonge, oudere of al verzwakte kippen, omdat hun lichaam minder reserve heeft om het bloedverlies aan te vullen. Je herkent bloedarmoede aan een bleke kam en lellen, sloomheid en een verminderde eetlust. Bloedluis wordt daarnaast ook gezien als mogelijke overbrenger van bepaalde ziekteverwekkers zoals Salmonella, wat de gezondheidsimpact verder vergroot dan alleen het bloedverlies.
Hoe snel plant bloedluis zich voort en hoe komt ze je hok binnen?
Bij warme temperaturen verloopt de voortplanting van bloedluis extreem snel: de levenscyclus duurt vaak niet meer dan zeven tot tien dagen waardoor een kleine besmetting binnen enkele weken kan uitgroeien tot een plaag. Volwassen mijten kunnen bovendien maanden overleven zonder bloedmaaltijd, wat betekent dat een leeg hok niet automatisch vrij is van bloedluis. Zodra er weer kippen aanwezig zijn, kan de cyclus opnieuw beginnen, en ook in de winter blijven eitjes vaak intact totdat het weer warmer wordt.
Bloedluis verschijnt zelden plotseling. Meestal komt ze ongemerkt mee via een nieuwe kip die al enkele mijten bij zich droeg, via wilde vogels die op of rond het hok landen, via een tweedehands hok of gebruikte materialen waarin eitjes achterbleven, of zelfs via schoenen, kratten of gereedschap. Omdat bloedluizen zich diep verstoppen, merk je ze meestal pas als de populatie al gegroeid is.
Maakt het verschil of je hok van hout of kunststof is?
Het type hok speelt wel een rol, maar niet omdat het ene materiaal beter is dan het andere. Het verschil zit in hoeveel schuilmogelijkheden je de mijten geeft.
Hout is poreus en werkt onder invloed van temperatuur en vocht, waardoor er na verloop van tijd kleine scheurtjes of naden kunnen ontstaan. Juist daar vinden bloedluizen overdag een veilige schuilplaats. Dat maakt hout niet ongeschikt, maar het vraagt wel meer onderhoud: naden tijdig dichten, oppervlakken glad afwerken en regelmatig controleren houdt ook een houten hok goed beheersbaar.
Kunststof heeft als voordeel dat het oppervlak glad is en geen vocht opneemt, waardoor er minder snel haarscheurtjes ontstaan en schoonmaken eenvoudiger is. Toch is een kunststof hok geen garantie tegen besmetting, want mijten hebben weinig ruimte nodig. Ze verstoppen zich onder zitstokbevestigingen, in ventilatieroosters of langs verbindingsstukken
Uiteindelijk bepaalt niet het materiaal of je bloedluis krijgt, maar hoe structureel je controleert en onderhoudt. Een goed onderhouden houten hok kan prima functioneren, terwijl een slecht onderhouden kunststof hok alsnog een probleem kan ontwikkelen.
Lees meer :
Hoe controleer je of de behandeling heeft gewerkt?
Ook na een goede aanpak kunnen er eitjes of schuilplekken overblijven, dus controleer steeds opnieuw, vooral tijdens warmte. Een val in de buurt van de zitstok of in het legnest geeft snel inzicht of er nog activiteit is. Wanneer bloedluis zich overdag weer verstopt zullen ze in de valletjes kruipen waar het donker is, tot de volgende nacht. Zo kan jij overdag zien of er nog bloedluizen aanwezig zijn. Zelf gebruik ik bloedluisvallen om te zien of een behandeling écht heeft aangeslagen, in plaats van te vertrouwen op wat ik met het blote oog denk te zien.
Maar het is ook goed om blijvend ’s avonds als het donker is de zitstokken en je kippen te controleren of je wat ziet lopen. Middelen zoals Klaxo die je hok wit maken zijn hier helpend in.
Waarom komt bloedluis steeds terug, en hoe voorkom je dat?
Dit is het meest frustrerende onderdeel. Je maakt schoon, behandelt zorgvuldig, controleert, en toch kan bloedluis later opnieuw opduiken. Dat betekent niet automatisch dat je iets verkeerd hebt gedaan. Achtergebleven eitjes kunnen later uitkomen, volwassen mijten overleven maanden zonder bloedmaaltijd, warme zomers versnellen de voortplanting, en vochtige of slecht geventileerde hokken bieden extra schuilmogelijkheden.
Ook het slaapgedrag van je kippen speelt mee. Kippen die met hun veren tegen de wand rusten, creëren letterlijk een brug waarover mijten naar hun gastheer kunnen kruipen. Kippen die op de grond slapen zoals Zijdehoenders of Cochins of kuikens soms nog doen maken het nog lastiger om looproutes te beheersen, omdat mijten dan meerdere toegangswegen krijgen naar de kip. Je ziet vaak dat bij grondslapers de bloedluis lastiger weg te krijgen is.
Voor kippen die wel op stok slapen kan je denken aan bloedluisbakjes, te koop in onze webshop. Hier laat je de stok op rusten, vul je met olie, en op deze manier zitten de kippen rustiger op stok.
Voorkomen is daarom makkelijker dan een uitbraak oplossen, en het begint bij voorkeur al in het voorjaar, voordat de temperatuur stijgt. Houd het hok droog, schoon en goed geventileerd, werk naden en kieren tijdig bij, ververs bodembedekking op tijd en vermijd stro omdat dit hol is en bloedluis er makkelijk in wegkruipt. Laat nieuwe kippen eerst apart verblijven voordat ze bij de groep gaan, en bied een stofbad aan voor de normale verzorging van huid en veren. Controleer daarnaast regelmatig ’s avonds met een zaklamp, niet omdat je elke week een plaag verwacht, maar om kleine signalen vroeg te herkennen.
Geen enkel middel biedt honderd procent garantie, en bloedluis blijft een van de hardnekkigste problemen bij kippen. Maar met structuur en regelmaat houd je het in de praktijk goed beheersbaar. Bij een ernstige of aanhoudende besmetting is het geen teken van falen om de dierenarts te vragen om te vragen naar een geregistreerd middel. Soms ontkom je hier niet aan. En is de besmetting te groot. Dan is het zinvol om met grover geschut te komen om van de bloedluis af te komen.
Kun je roofmijten inzetten tegen bloedluis?
Roofmijten zijn piepkleine mijtjes die bloedluis opeten. Sommige kippenhouders zetten ze in hun hok uit als een soort natuurlijke waakhond tegen bloedluis.
Roofmijten zijn geen middel voor als je al bloedluis hébt. Ze werken te langzaam om een bestaande plaag weg te krijgen. Ze zijn vooral bedoeld om in te zetten in een schoon hok, zodat ze een paar binnendringende mijten al opeten voordat het een probleem wordt.
Er is wel een addertje onder het gras, en dat is goed om vooraf te weten. Heb je eenmaal roofmijten in je hok zitten, dan kun je geen diatomeeenaarde meer gebruiken. Dat spul maakt namelijk geen onderscheid tussen goed en kwaad: het droogt elke mijt uit die ermee in aanraking komt, dus ook je eigen roofmijten gaan er dood van. Je kiest dus eigenlijk voor het één of het ander. Zet je roofmijten uit, dan laat je diatomeeenaarde in dat hok voortaan achterwege, en val je bij een besmetting terug op goed schoonmaken of, als het echt nodig is, een middel van de dierenarts.
Middelen tegen bloedluis via het drinkwater op natuurlijke basis
Naast middelen die direct tegen bloedluis worden ingezet, bestaan er ook producten die via het drinkwater worden gegeven. Vaak gaat het om mengsels van kruidenextracten of plantaardige stoffen. De gedachte erachter is dat bepaalde bestanddelen in het bloed van de kip terechtkomen, zodat een bloedluis ze binnenkrijgt zodra hij bloed zuigt.
Dat klinkt logisch, maar in de praktijk is het lastiger dan het lijkt. Een stof moet eerst door de kip worden opgenomen, in het lichaam verwerkt worden en in voldoende concentratie in het bloed terechtkomen om een mijt daadwerkelijk te beïnvloeden. Bij diergeneesmiddelen is dat mechanisme uitgebreid onderzocht. Bij producten op basis van kruidenextracten is over de mate waarin dit gebeurt weinig onafhankelijk onderzoek beschikbaar.
Nestkruiden, etherische oliën en tabaksstelen
Veel kippenhouders gebruiken ook plantenproducten in het kippenhok.
Voorbeelden zijn:
• nestkruiden
• etherische oliën
• tabaksstelen
Nestkruiden bestaan meestal uit gedroogde aromatische planten zoals lavendel, rozemarijn, tijm of munt. Deze planten bevatten etherische oliën die een sterke geur afgeven. Je kunt wanneer je ze in de tuin hebt ook gerust in je hok leggen.
Deze kunnen bijdrage aan een gezonde leefomgeving voor je kippen.
Veelgestelde vragen over bloedluis bij kippen
Kan bloedluis overgaan op mensen?
Bloedluis kan mensen bijten, maar kan niet op mensen leven. Je kunt er wat jeuk of uitslag van krijgen. De mijt heeft een kip als gastheer nodig om haar levenscyclus te voltooien.
Kun je eieren eten van kippen met bloedluis?
Ja. De besmetting zit in het hok, niet in het ei. Bij zware stress kan de eikwaliteit wel tijdelijk verminderen.
Is bloedluis gevaarlijk voor kippen?
Bij een lichte besmetting is het vooral belastend voor de kip. Bij een zware besmetting kan bloedarmoede en ernstige verzwakking optreden, en in uitzonderlijke gevallen zelfs sterfte.
Gaat bloedluis vanzelf weg?
Nee. Zonder gerichte aanpak blijft een populatie meestal aanwezig of keert ze terug zodra de omstandigheden gunstig worden, zoals bij warm weer.
Hoe snel zie je resultaat na een behandeling?
Schoonmaken, wegbranden en silica geven vaak al binnen enkele dagen minder activiteit te zien. Een behandeling via de dierenarts met een voorgeschreven geregistreerd middel is geen teken van falen. Soms ontkom je hier niet aan.
Lees meer:
Ik ben geen dierenarts. Alles wat je leest is gebaseerd op mijn eigen ervaring en kennis. Natuurlijke middelen zijn bedoeld als ondersteuning en niet als vervanging van een behandeling door de dierenarts. Bij twijfel of ernstige klachten raadpleeg altijd een dierenarts.
Bronnen:
Merck Veterinary Manual, Mites of Poultry
Parasites & Vectors, Poultry red mite (Dermanyssus gallinae) infestation: a broad impact parasitological disease
Poultry Science, Management of the poultry red mite with physical control methods by inorganic material
PubMed Central, Successful long-term control of poultry red mite infestations via integrated pest management, case report
Journal of Economic Entomology (Oxford Academic), Timing Diatomaceous Earth Filled Dustbox Use for Management of Fowl Mites in Cage Free Poultry Systems