Kalkpoten bij kippen zijn een pijnlijke aandoening veroorzaakt door de kalkpootmijt (beenmijt). Je herkent het aan dikke, opstaande schubben en een witte, kalkachtige aanslag op de poten. De meest effectieve behandeling bestaat uit het weken van de poten in een soda-voetenbad, gevolgd door het verstikken van de mijten met vaseline, Acederm-spray of een gespecialiseerde pootverzorgingsspray. Herhaal dit proces 3 weken lang om de volledige levenscyclus van de mijt te doorbreken.

---

Hoe zien kalkpoten eruit bij kippen?

Kalkpoten bij kippen zijn een veelvoorkomend probleem bij kippen.  De aandoening wordt veroorzaakt door de beenmijt (Knemidocoptes mutans), een microscopisch kleine parasiet die zich onder de schubben van de poten van kippen nestelt.

De mijten graven kleine gangetjes in de huid en voeden zich met huidschilfers. Daardoor raken de schubben verdikt en ontstaat de bekende witte of grijze kalkachtige aanslag op de poten, vandaar de naam ook.

In het begin lijkt het vaak onschuldig. De poten lijken alleen wat ruwer of grijzer dan normaal. Wanneer kalkpoten echter niet behandeld worden, kan de infectie langzaam verergeren. De schubben gaan openstaan, de poten worden dikker en de kip kan uiteindelijk pijn of moeite met lopen krijgen, maar er kunnen zelfs ook tenen bijvoorbeeld afsterven wanneer je niet tijdig ingrijpt.

Gelukkig zijn kalkpoten bij kippen in de meeste gevallen goed te behandelen wanneer je er op tijd bij bent. Door zowel de poten van de kippen te verzorgen als het kippenhok goed schoon te houden, kan de besmetting meestal onder controle worden gebracht.

---

Hoe raken kippen besmet met kalkpoten?

Hoewel beenmijten buiten de kip maar kort kunnen overleven, kan een besmetting zich toch relatief gemakkelijk verspreiden binnen een groep kippen. De belangrijkste manier waarop kalkpoten zich verspreiden is via direct contact tussen kippen. Wanneer kippen dicht bij elkaar zitten, bijvoorbeeld ’s nachts op de zitstok, kunnen de mijten eenvoudig van de ene kip naar de andere overstappen.

Daarnaast kan ook de omgeving tijdelijk een rol spelen bij de verspreiding. Wanneer een besmette kip op een zitstok heeft gezeten, kunnen mijten korte tijd op het hout achterblijven. Als een andere kip daar kort daarna gaat zitten, kunnen de mijten alsnog overstappen. Ook nestmateriaal, bodembedekking en kleine naden in het kippenhok kunnen tijdelijk een bron van besmetting vormen.

Bij kippen met vrije uitloop kan ook de bodem van de ren een rol spelen. In vochtige modder of nat strooisel kunnen mijten soms korte tijd overleven voordat ze sterven.

Besmetting kan daarnaast binnenkomen via nieuwe kippen die bij de toom worden geplaatst, via wilde vogels die in de ren komen, of via besmette materialen zoals transportkisten. Altijd goed om nieuwe kippen om die reden toch even in isolatie te houden voor een week of twee, zodat je beter zicht krijgt of deze nieuwe kippen eventueel iets meenemen naar je bestaande groep met kippen.

Hoewel elke kip kalkpoten kan krijgen, zijn er omstandigheden die het risico vergroten. Een vochtige ren, slechte ventilatie of vervuilde bodembedekking zorgen ervoor dat parasieten zich makkelijker kunnen verspreiden. Ook kippen met een verminderde weerstand zijn vaak gevoeliger voor een besmetting.

Daarom is het bij kalkpoten niet alleen belangrijk om de poten van de kippen te behandelen, maar ook om het kippenhok en de ren goed schoon en droog te houden.
Wil je meer informatie over de ondergrond van je kippenhok en kippenren, kijk dan eens naar de volgende artikelen: Bodembedekking in je kippenhok, en Bodembedekking in je kippenren

---

Hoe lang overleven beenmijten buiten de kip?

In tegenstelling tot sommige andere parasieten bij kippen, zoals bloedluis, leven beenmijten niet normaal in het kippenhok zelf. Bloedluizen verstoppen zich bijvoorbeeld overdag in kieren en naden van het hok en komen ’s nachts tevoorschijn om bloed te drinken. Beenmijten doen dat niet. Zij leven onder de schubben van de poten.
Wil je overigens meer weten over bloedluis, dan is dit te vinden in dit artikel: Bloedluis herkennen en aanpakken of het artikel: Welke producten gebruik ik bij een bloedluisbesmetting

Wanneer een beenmijt van de kip afkomt, kan hij meestal maar enkele dagen overleven. In veel gevallen sterft de mijt binnen een paar dagen doordat hij uitdroogt of geen voeding meer heeft, dat is in dit geval dus wel een voordeel.

De tunnels onder de schubben van de kip vormen namelijk een warme en vochtige omgeving. Buiten die omgeving zijn de mijten veel kwetsbaarder. Onderzoek naar de levensvatbaarheid van deze mijten laat zien dat ze zonder de warmte en voedingsstoffen van hun gastheer snel verzwakken en uiteindelijk sterven.

---

Waarom je kalkpoten soms pas laat ziet

Het lastige van kalkpoten is dat de symptomen vaak pas laat zichtbaar worden. De mijten kunnen al langere tijd onder de schubben aanwezig zijn voordat de typische verdikte schubben en kalkachtige aanslag zichtbaar worden. In sommige gevallen kan het maanden duren voordat de eerste duidelijke symptomen ontstaan. In die periode kunnen de mijten zich al vermenigvuldigen en mogelijk ook naar andere kippen verspreiden.

Daarom is het verstandig om de poten van kippen regelmatig te controleren, ook wanneer er nog geen duidelijke klachten zijn.

---

Praktisch advies bij kalkpoten

Wanneer je kalkpoten ontdekt in je toom, is het verstandig om meerdere stappen tegelijk te nemen.

Behandel de poten van de besmette kippen zorgvuldig en herhaal de behandeling gedurende meerdere weken. Dit is nodig omdat de levenscyclus van de mijt ongeveer drie weken duurt.

Controleer daarnaast ook de andere kippen in de groep. Zelfs wanneer zij nog geen duidelijke symptomen hebben, kan het verstandig zijn om hun poten regelmatig te controleren.

Door zowel de kippen als de omgeving aan te pakken, verklein je de kans dat de mijten opnieuw terugkomen.

---

Hoe verspreiden kalkpoten zich in een toom?

De meest voorkomende manier van verspreiding is direct contact tussen kippen. Wanneer kippen dicht bij elkaar zitten, bijvoorbeeld op de zitstok, kunnen de mijten eenvoudig van de ene kip naar de andere overstappen.

Daarnaast kan ook de omgeving een rol spelen. Wanneer een besmette kip op een zitstok heeft gezeten, kunnen mijten korte tijd op het hout achterblijven.

Als een andere kip daar kort daarna gaat zitten, kunnen de mijten alsnog overstappen.

Ook vochtige bodembedekking of nestmateriaal kan tijdelijk een rol spelen bij besmetting.

---

Hoe kun je kalkpoten bij kippen behandelen?

De poten moeten eerst goed gereinigd en daarna ingevet of behandeld worden. Dat kan met verschillende middelen.

Stap 1: Voetenbadje
Zet de kip in een lauw voetenbadje van ongeveer 10 minuten.
Je kunt hiervoor het verzachtende Federgold® Voetenbad voor kippen en kwartels gebruiken. Dat bevat milde reinigende stoffen en verzacht de huid.

Heb je dat niet in huis, gebruik dan lauw water met een klein schepje groene Biotex of soda. Dit helpt om vuil en losse huiddeeltjes los te weken.
Let erop dat het water niet te warm is en de kip comfortabel blijft staan.

Stap 2: Zacht schoonmaken
Borstel de poten voorzichtig schoon met een oude tandenborstel of nagelborsteltje. Verwijder losse schubben of korstjes met beleid. Forceer niets: de huid eronder is vaak gevoelig of misschien zelfs wel kapot.

Stap 3: Invetten of behandelen
Na het bad droog je de poten goed af met een zachte doek.
Daarna kun je kiezen uit een aantal goede producten:

• Finecto+ Legcleaner of de Chicken leg care zijn beiden een verzorgende spray voor de poten van kippen.
  De spray helpt om vuil te verwijderen, houdt de schubben soepel en draagt bij aan een goed verzorgde huid.
  De formule dringt goed door tussen de schubben, en  is eenvoudig aan te brengen , handig wanneer je meerdere kippen wilt verzorgen.

  Gebruik de spray regelmatig als onderdeel van de normale pootverzorging en combineer dit met een schone, droge leefomgeving.

• Acederm Spray: ondersteunt het herstel van de huid. Is echt goed vet, wat de mijten ondersteund om te verstikken, Het verzacht en verzorgt de poten, ondersteunt bij het genezen van wondjes en houdt de huid soepel. Je kunt Acederm afwisselen met of gebruiken na het bad en invetten. Het fijne hiervan is dat deze zowiezo fijn is om in huis te hebben voor je dieren bij gebruik ook voor eventuele wondjes.

• Vaseline: als je geen speciale producten hebt, kun je dikke vaseline gebruiken of uierzalf. Dit verstikt de mijten en houdt de huid soepel. Het is een eenvoudige, maar doeltreffende basisbehandeling.

• Middelen in het drinkwater welke als dusdanig vrij verkocht worden werken niet tegen beenmijten.

Stap 4: Blijf volhouden
De cyclus verloopt in verschillende stappen: Eerst legt de volwassen mijt kleine eitjes in de tunnels onder de schubben van de poten. Na enkele dagen komen hier larven uit. Deze larven ontwikkelen zich vervolgens via verschillende stadia tot volwassen mijten. De nieuwe mijten beginnen daarna zelf weer eitjes te leggen.

Omdat de mijten diep onder de schubben leven, zijn ze moeilijk te bereiken met oppervlakkige behandelingen. Daarnaast worden eitjes vaak niet direct gedood door een behandeling. Daarom is het belangrijk om een behandeling lang genoeg vol te houden, ook wanneer de poten er al beter uitzien.

De meeste behandelingen tegen kalkpoten moeten minimaal twee tot drie weken worden herhaald. Op die manier worden ook de mijten gedood die later uit de eitjes komen.

Wanneer je te vroeg stopt met behandelen, kunnen de nieuwe mijten zich opnieuw ontwikkelen en begint de besmetting weer van voren af aan.

Belangrijk: herhaal de behandeling dagelijks of om de dag.
Pas als de poten er zichtbaar rustiger uitzien en de schubben weer vlak aanliggen, kun je de behandeling afbouwen.

Niet alles mag worden vermeld waarvoor dit product kan worden gebruikt. Heb je vragen of wil je weten of dit bij jouw kippen past? Neem gerust contact op, ik help je graag.

---

Medicinale behandeling

In sommige gevallen, vooral wanneer kalkpoten ernstig zijn of zich in meerdere kippen tegelijk voordoen, kan een dierenarts medicatie voorschrijven tegen mijten.

Een bekend middel dat internationaal veel wordt gebruikt bij pluimvee is Ivermectine. Dit middel werkt tegen verschillende parasieten en kan de mijtenpopulatie sterk verminderen. Het wordt meestal als druppel in de nek toegediend. Omdat het middel niet specifiek voor legkippen is geregistreerd, kan er een wachttijd gelden voor het eten van eieren.

Een ander middel dat steeds vaker wordt genoemd in de pluimveehouderij is Fluralaner, beter bekend onder de merknaam Exzolt. Dit middel wordt via het drinkwater toegediend en is in eerste instantie ontwikkeld voor de bestrijding van bloedluis bij kippen.

Onderzoek laat zien dat fluralaner effectief is tegen verschillende soorten mijten bij pluimvee. Hoewel het middel vooral wordt gebruikt tegen bloedluis, kan het in sommige gevallen ook effect hebben op andere mijten die op of in de huid van kippen leven, waaronder gravende mijten.

Het voordeel van Exzolt is dat een hele toom kippen tegelijk behandeld kan worden via het drinkwater. Het middel mag echter alleen worden gebruikt volgens veterinair advies en de geldende richtlijnen voor wachttijden bij eieren.

Daarom is het bij een ernstige besmetting verstandig om altijd eerst een dierenarts te raadplegen voordat medicatie wordt gebruikt.

---

Verschil tussen kalkpoten en bumblefoot

Kalkpoten worden soms verward met bumblefoot, een andere aandoening aan de poten van kippen. Hoewel beide aandoeningen aan de poten voorkomen, zijn de oorzaken verschillend.

Bij kalkpoten zit het probleem onder de schubben van de poten en wordt het veroorzaakt door mijten. De poten worden ruwer en er ontstaat een kalkachtige aanslag. Bumblefoot is daarentegen een bacteriële ontsteking onder de voetzool van de kip. Daarbij ontstaat vaak een harde zwelling of een donkere korst onder de voet.

Lees ook: bumblefoot bij kippen behandelen en twijfel je, dan staat er nog meer informatie op de pagina : Mank lopen of botbreuken

Kenmerk	Kalkpoten (Beenmijt)	Bumblefoot (Bacterieel)
Locatie	Op en onder de schubben	Onder de voetzool
Symptoom	Witte aanslag, dikke poten	Zwarte korst, dikke bult
Oorzaak	Microscopische mijten	Wondje + Staphylococcus

 

---

Waarom het kippenhok schoon moet worden gemaakt

Omdat beenmijten buiten de kip maar kort overleven, denken sommige kippenhouders dat het schoonmaken van het hok niet nodig is. Toch is dat niet verstandig.

Wanneer een besmette kip op de zitstok heeft gezeten, kunnen mijten daar korte tijd aanwezig blijven. In die periode kunnen ze alsnog overstappen op andere kippen. Daarom is het bij een uitbraak belangrijk om niet alleen de poten van de kippen te behandelen, maar ook de leefomgeving schoon te maken.

Het schoonmaken van zitstokken, het vervangen van bodembedekking en het reinigen van nestmateriaal helpen om de kans op herbesmetting kleiner te maken.

Een schone en droge omgeving is bovendien ook belangrijk voor de algemene gezondheid van de kippen. Diatomeënaarde kan hier handig in zijn, verkrijgbaar in de webshop

---

De rol van bodembedekking bij kalkpoten

Een goede bodembedekking helpt om het kippenhok droog en schoon te houden. Materialen zoals houtvezel, hennepvezel of vlasstrooisel nemen vocht goed op en zorgen voor een drogere leefomgeving. Een droge bodembedekking verkleint de kans dat parasieten zich kunnen ontwikkelen.

Daarnaast is het belangrijk om bodembedekking regelmatig te vervangen, vooral wanneer deze nat of vervuild raakt.
Lees ook: beste bodembedekking voor het kippenhok

---

Andere parasieten bij kippen

Naast kalkpoten kunnen kippen ook last krijgen van andere parasieten.

Voorbeelden hiervan zijn:

• bloedluis
• veerluis
• schachtmijt

Deze parasieten leven meestal in de veren of op de huid van kippen en kunnen jeuk en stress veroorzaken.
Lees ook: Luizen, mijten en parasieten

---

Hoe lang duurt herstel bij kalkpoten?

Hoe snel een kip herstelt van kalkpoten hangt af van de ernst van de besmetting. Bij een beginnende infectie zie je vaak binnen twee tot drie weken verbetering. De huid wordt rustiger en de schubben gaan weer vlakker liggen. Bij ernstige gevallen kan het herstel langer duren. De huid moet zich herstellen en beschadigde schubben moeten opnieuw groeien. Door de behandeling consequent vol te houden kan de kip meestal goed herstellen.

---

Kalkpoten voorkomen

Voorkomen is altijd beter dan genezen. Door goede hygiëne en regelmatige controle kun je de kans op kalkpoten aanzienlijk verkleinen. Een schoon en droog kippenhok is daarbij belangrijk. Het regelmatig vervangen van bodembedekking en het schoonmaken van zitstokken helpt om parasieten te beperken. Nieuwe kippen kunnen het beste tijdelijk apart worden gehouden voordat ze bij de bestaande toom worden geplaatst. Door daarnaast regelmatig de poten van je kippen te controleren kun je veranderingen snel opmerken.

---

Veelgestelde vragen over kalkpoten bij kippen

Kunnen kalkpoten vanzelf verdwijnen?

Nee. Zonder behandeling blijven de mijten zich onder de schubben voortplanten.

Kun je eieren blijven eten?

Dat hangt af van de behandeling. Bij sommige medicijnen kan een wachttijd gelden, vraag je dierenarts hierbij om advies wanneer je medicatie hebt gekregen.

Kun je kalkpoten helemaal voorkomen?

Niet altijd, want mijten kunnen ook via wilde vogels of nieuwe kippen binnenkomen. Maar goede hygiëne, controle en preventieve verzorging verkleinen de kans enorm.

Zijn kalkpoten besmettelijk voor andere kippen?

Ja, de beenmijt verspreidt zich makkelijk binnen de toom. Daarom is het belangrijk om álle kippen te controleren en preventief te behandelen.

Kunnen kalkpoten vanzelf overgaan?

Nee. Zonder behandeling blijven de mijten aanwezig en wordt het probleem erger.

Hoe vaak moet ik de behandeling herhalen?

Dagelijks of om de dag, totdat de poten duidelijk verbeteren. Daarna kun je wekelijks preventief sprayen of invetten.

Is vaseline of Dettol goed tegen kalkpoten?

Vaseline kun je zeker gebruiken. Dettol is niet specifiek iets wat ingezet wordt bij een behandeling van kalkpoten en wat een bewezen werking geeft.

---

Bronnen:
Merck Veterinary Manual – Mange in Poultry (Knemidocoptes mutans)
University of Guelph – Poultry Health and Parasitology
British Poultry Science Journal – Life cycle of Knemidocoptes mutans
Iowa State University Extension – Diseases of Small Poultry Flocks
North Carolina State University Extension – External Parasites of Poultry
University of California Davis – Backyard Poultry Parasites
Journal of Exotic Pet Medicine – Treatment of burrowing mites in birds