Kippen ontwormen: wanneer nodig, hoe ontwormen werkt en waarom mestonderzoek belangrijk is
Kippen ontwormen is noodzakelijk zodra er via mestonderzoek een besmetting met spoelwormen, haarwormen of lintwormen is vastgesteld. In plaats van preventief te behandelen, is gericht ontwormen met middelen zoals flubendazol of levamisole effectiever voor de darmgezondheid. In dit artikel lees je alles over de symptomen van wormen, de werking van ontwormingskuren en waarom natuurlijke middelen vaak onvoldoende effect bieden bij een actieve infectie.
Wanneer moet je kippen ontwormen?
Kippen ontwormen doe je bij voorkeur alleen wanneer mestonderzoek laat zien dat er wormeitjes aanwezig zijn. Zo voorkom je dat kippen onnodig een ontwormkuur krijgen en kun je een wormbesmetting gericht behandelen.
Veel kippenhouders vragen zich af wanneer het nodig is om kippen te ontwormen. In de praktijk zie je twee uitersten. Sommige mensen geven standaard een ontwormkuur zonder eerst te controleren of er daadwerkelijk wormen aanwezig zijn. Anderen proberen juist eerst allerlei natuurlijke middelen en wachten daardoor vaak te lang voordat er echt wordt ingegrepen.
Ontwormen is namelijk geen onschuldige handeling. Wanneer een ontwormmiddel zijn werk doet, sterven de aanwezige wormen in het spijsverteringskanaal af. Daarbij komen afvalstoffen vrij die door het lichaam van de kip verwerkt moeten worden. De darm en de darmflora kunnen daardoor tijdelijk belast worden.
Daarom is het vaak verstandiger om eerst te weten of er daadwerkelijk sprake is van een wormbesmetting. Mestonderzoek kan helpen om te bepalen of ontwormen nodig is en voorkomt dat kippen onnodig een kuur krijgen. Wanneer uit onderzoek blijkt dat een kip wormen heeft, kan vervolgens gericht worden gekeken naar een passende behandeling.
Waarom eerst mestonderzoek verstandig is
Wanneer er gedacht wordt aan ontwormen, is de eerste vraag eigenlijk niet welk middel je moet gebruiken, maar of er wel echt sprake is van een wormbesmetting. In de praktijk wordt er namelijk nog vaak ontwormd zonder dat er eerst wordt gecontroleerd of er daadwerkelijk wormen aanwezig zijn.
Een ontwormkuur wordt soms gezien als een soort onderhoudsbehandeling, maar dat is het eigenlijk niet. Ontwormmiddelen zijn bedoeld om parasieten te doden die in het lichaam aanwezig zijn. Wanneer er geen wormen zijn, krijgt het lichaam van de kip dus wel de belasting van een kuur, maar zonder dat er een probleem wordt opgelost.
Daarom is mestonderzoek een waardevolle eerste stap. Bij mestonderzoek wordt een mestmonster onder de microscoop onderzocht op de aanwezigheid van wormeitjes. Hierdoor kan worden vastgesteld of er daadwerkelijk een wormenbesmetting aanwezig is en soms ook om welke wormsoort het gaat.
Door eerst mestonderzoek te doen, voorkom je dat kippen onnodig behandeld worden. Tegelijk krijg je een duidelijker beeld van wat er in de darm van de kippen speelt. Wanneer er wel wormeitjes worden gevonden, kan daarna gerichter worden gekeken of en hoe er behandeld moet worden.
Voor veel hobbykippenhouders is het ideaal om mestonderzoek een paar keer per jaar te laten uitvoeren. Vier keer per jaar geeft het meest complete beeld van wat er in een toom gebeurt, bijvoorbeeld in het voorjaar, de zomer, het najaar en de winter.
In de praktijk weet ik als kippenhouder ook dat dit niet altijd haalbaar is. Het leven is druk en mestonderzoek kost ook geld. Daarom is twee tot drie keer per jaar vaak al een goede basis om de gezondheid van de kippen in de gaten te houden. Met een paar gerichte controles per jaar kun je veel problemen vroegtijdig ontdekken.
Welk ontwormingsmiddel voor kippen is het beste?
Wanneer uit mestonderzoek blijkt dat er daadwerkelijk een wormbesmetting aanwezig is, kan een gerichte behandeling nodig zijn. Hiervoor bestaan verschillende ontwormmiddelen die speciaal ontwikkeld zijn om parasieten in het spijsverteringskanaal te bestrijden.
Bij kippen worden in de praktijk vooral middelen gebruikt op basis van werkzame stoffen zoals flubendazol of levamisole. Deze stoffen werken op een verschillende manier, maar het doel is hetzelfde: de wormen in het spijsverteringskanaal uitschakelen zodat het lichaam ze kan afvoeren.
Flubendazol wordt vaak gebruikt bij spoelwormen en haarwormen en wordt meestal via het voer toegediend. Levamisole wordt vaak via drinkwater gegeven en werkt op een andere manier op het zenuwstelsel van de worm. Beide middelen worden al lange tijd gebruikt in de pluimveehouderij en zijn goed onderzocht op hun effectiviteit tegen verschillende wormsoorten. Bij het ene middel kan je eieren door blijven eten, het andere middel is het verstandig om de eieren 2 tot drie weken niet te eten of terug te geven aan je kippen.
Welke behandeling het meest geschikt is, kan afhankelijk zijn van de wormsoort en de situatie in de toom. Daarom is het nuttig wanneer mestonderzoek niet alleen aantoont dát er wormeitjes aanwezig zijn, maar ook om welke soort het gaat.
Wanneer er behandeld wordt, is het belangrijk dat alle kippen tegelijk worden meegenomen. Wormbesmettingen verspreiden zich namelijk gemakkelijk tussen kippen die samen leven. Als slechts één dier wordt behandeld, kunnen andere kippen de cyclus opnieuw in stand houden.
Na een behandeling kan het verstandig zijn om enkele weken later opnieuw mestonderzoek te doen. Op die manier kan gecontroleerd worden of de behandeling effectief is geweest en of de wormcyclus daadwerkelijk is doorbroken. Dat is ook de reden dat wij zelf een goedkoper tarief aanbieden bij een herhalings mestonderzoek, om toch mensen te stimuleren om goed te kijken of de wormbesmetting is opgelost ten gunste van de kippen.
Er zijn ook ontwormers op de markt welke in de praktijk vaak bij kippen worden ingezet, maar niet als dusdanig verkocht worden omdat dit tegenwoordig niet meer mag. Dus is het lastig om via de dierenarts aan middelen te kopen dan is het goed om even te googlen hierop.
Met een reguliere ontwormer geef je vaak je kippen 2 tot drie dagen de ontworming en daarna zijn je kippen wormvrij. Dat in tegenstelling tot natuurlijke ontwormers, lees hieronder.
Helpt knoflook of appelazijn tegen wormen bij kippen?
Ik ben groot voorstander van natuurlijke ondersteuning voor kippen, daar is onze gehele webshop bijna op ingericht. Toch zie ik in de mestonderzoeken die ik de afgelopen anderhalf jaar heb ontvangen steeds vaker zware wormbesmettingen die te lang onopgemerkt zijn gebleven. Regelmatig hoor ik dat er eerst verschillende middelen zijn geprobeerd die online op facebook, via whatsapp hulplijnen of in dierenwinkels worden aangeprezen als natuurlijke ontwormers.
In de praktijk zien dierenartsen en ik in mestonderzoeken echter vaak dat deze middelen een bestaande wormbesmetting niet oplossen. In sommige gevallen is de besmetting zelfs erger geworden omdat er te lang gewacht is met een effectieve behandeling. Hieronder ga ik er verder in op wat het met het lichaam van je kip doet wanneer de besmetting flink is opgelopen.
In de tussentijd blijven de wormen zich maar vermenigvuldigen terwijl je als kippenhouder denkt goed bezig te zijn, echt een schijnveiligheid zijn dit soort middelen en kwalijk dat ze als dusdanig verkocht worden. Fabrikanten worden er beter van, terwijl kippen het slachtoffer zijn. Daardoor kan een kip weken of maanden lang voedingsstoffen mislopen. De darmwand raakt geïrriteerd, beschadigd en de weerstand van het dier kan langzaam verder afnemen. Vaak worden de gevolgen pas zichtbaar wanneer er duidelijke klachten ontstaan, zoals diarree, sterke vermagering of in ernstige gevallen zelfs sterfte. Wanneer een kip vaak dusdanig verzwakt is, dan is het in veel gevallen te laat om ze daar weer bovenop te krijgen, daar zijn kippen vaak te kwetsbaar voor.
Dat is ook de reden waarom ik voorzichtig ben met producten die als “natuurlijke ontwormer” worden verkocht en hebben wij ze ook niet meer in assortiment. Ze zijn vaak niet goedkoop, terwijl een mestonderzoek, inclusief een bewezen effectief middel soms voor hetzelfde bedrag of minder verkrijgbaar is. Wanneer een wormbesmetting niet goed wordt aangepakt, zijn uiteindelijk de kippen degene die de prijs betalen.
Daarnaast kosten veel van deze natuurlijke middelen tijd. Ze moeten vaak herhaaldelijk worden gegeven en werken langzaam. In die periode kan het lijken alsof je actief met de gezondheid van je kippen bezig bent, terwijl de wormen in werkelijkheid gewoon doorgaan met hun levenscyclus.
Dat betekent niet dat natuurlijke producten geen plaats hebben in de verzorging van kippen. Ze kunnen zeker een rol spelen als ondersteuning of als onderdeel van een algemene aanpak om de darmgezondheid te verbeteren. Maar wanneer er daadwerkelijk een wormbesmetting aanwezig is, is het belangrijk om een middel te gebruiken waarvan bewezen is dat het effectief is.
Wat er gebeurt in het lichaam van een kip tijdens ontwormen
Wanneer een kip ontwormd wordt, lijkt het misschien alsof er alleen een middel wordt gegeven dat de wormen doodt. In werkelijkheid gebeurt er in het lichaam van de kip veel meer.
Ontwormmiddelen zorgen ervoor dat de wormen in het spijsverteringskanaal afsterven. Dat is precies de bedoeling, maar het betekent ook dat er in korte tijd veel afvalstoffen vrijkomen. De dode wormen moeten door het lichaam worden afgebroken en uitgescheiden.
Hoe groter de wormenbesmetting, hoe meer afvalstoffen er in korte tijd vrijkomen. Bij een zware besmetting kan dat voor het lichaam van de kip behoorlijk belastend zijn. Dat is waarom ik ook pleit voor mestonderzoeken en niet het gebruiken van zogenaamde natuurlijke middelen die zogezegd volgens de fabrikant als “natuurlijke ontwormer” ingezet kunnen worden. Doordat kippenhouders hier op vertrouwen en de middelen niet werken zoals ze beloven te doen, lopen worminfecties in de kip op. Hoe groter de wormbesmetting is die je moet bestrijden, des te vervelender het voor het lichaam is aan afvalstoffen.
Het is dus niet zoals sommige fabrikanten van natuurlijke ontwormers beweren dat het wormmiddel zoveel negatief effect heeft op het lichaam. Het is het gehele proces van ook de dode wormen die afgebroken moeten worden in het lichaam wat telt.
Een belangrijk orgaan dat hierbij een rol speelt is de lever. De lever helpt bij het afbreken en verwerken van afvalstoffen in het lichaam. Wanneer er in korte tijd veel dode parasieten moeten worden verwerkt, kan dat tijdelijk extra belasting geven voor dit orgaan.
Soms zie je daarom dat kippen vlak na een ontwormkuur wat rustiger zijn of dat de mest tijdelijk wat dunner wordt. Het lichaam is dan bezig om de balans in het spijsverteringskanaal weer te herstellen.
Of soms zelfs dat er veel rood/oranje/roze darmslijmvlies mee komt. De darm reinigt zich, stoot de wormen af, inclusief ook wat darmslijmvlies. Ik krijg dit vaker terug van mensen. Dit ziet er vervelend uit, maar niet direct iets om zorgen over te maken als je dit een keer ziet naar een ontworming.
Juist daarom kan het helpen om de kippen rondom een ontwormkuur extra goed te ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan goede basisvoeding, schoon drinkwater en een rustige omgeving.
Herstel en ondersteuning na een ontwormkuur
Na een ontwormkuur heeft het lichaam van de kip tijd nodig om weer in balans te komen. Wanneer de wormen afsterven in het spijsverteringskanaal, moeten de resten van deze parasieten door het lichaam worden verwerkt en uitgescheiden. Dat kan tijdelijk belastend zijn voor de darmen en voor organen zoals de lever, die een belangrijke rol speelt bij het verwerken van afvalstoffen.
Juist daarom kan het zinvol zijn om de kippen in deze periode extra te ondersteunen. Sommige kippenhouders kiezen ervoor om tijdelijk voedingsstoffen te geven die de normale werking van de lever en stofwisseling ondersteunen. Stoffen zoals mariadistel, choline, methionine en bepaalde B-vitamines worden daarbij vaak genoemd, omdat ze een rol spelen bij de verwerking van afvalstoffen in het lichaam.
Een ondersteuning die ik zelf regelmatig gebruik is Energy Boost van Vitavogel, omdat dit product onder andere choline en methionine bevat. Ook Imuun-fit van Federgold kan in deze periode een aanvulling zijn, omdat hierin mariadistel verwerkt is ter ondersteuning van de lever.
Belangrijk is wel om te beseffen dat zulke producten altijd een aanvulling blijven op goede basisverzorging. Een stabiele voeding, dagelijks vers drinkwater en een schoon hok vormen uiteindelijk de belangrijkste basis voor herstel na een ontwormkuur. Na een behandeling is het daarnaast verstandig om de kippen een periode goed te observeren. Let in de weken daarna op veranderingen in gedrag, eetlust en mest. Kippen die herstellen van een wormbesmetting worden vaak geleidelijk weer actiever en krijgen langzaam hun conditie terug.
Ook de leefomgeving verdient in deze periode extra aandacht. Tijdens en kort na een behandeling kunnen er nog wormeitjes via de mest uitgescheiden worden. Door mest regelmatig te verwijderen verklein je de kans dat kippen zichzelf opnieuw besmetten. In sommige situaties kan het verstandig zijn om na enkele weken opnieuw mestonderzoek te doen. Daarmee kan gecontroleerd worden of de behandeling effectief is geweest en of de wormcyclus daadwerkelijk is doorbroken. Vooral bij haarworm kan een hercontrole nuttig zijn, omdat deze wormsoort soms hardnekkiger kan zijn.
Hoe voorkom je nieuwe wormbesmettingen bij je kippen
Hoewel wormen bij kippen moeilijk volledig te voorkomen zijn, kun je met een aantal praktische maatregelen de kans op een nieuwe wormbesmetting wel verkleinen. Kippen scharrelen van nature in de bodem en komen daardoor voortdurend in contact met de omgeving. Wormeitjes kunnen via mest in de grond terechtkomen en daar langere tijd aanwezig blijven. Een van de belangrijkste maatregelen om wormbesmettingen bij kippen te beperken is het regelmatig verwijderen van mest. Wormeitjes worden namelijk via mest uitgescheiden. Wanneer mest zich ophoopt in het hok of in delen van de ren, kunnen kippen tijdens het scharrelen opnieuw wormeitjes opnemen.
Ook de inrichting van het hok en de ren speelt een rol. Een droge omgeving helpt om de druk van wormeitjes te verminderen, omdat veel wormeitjes langer overleven in vochtige omstandigheden. Door voer en drinkwater op een droge plek aan te bieden en modderige plekken te beperken, kan de kans op herbesmetting kleiner worden.
Lees voor wat handig is qua bodembedekking in je ren en hok de volgende artikelen:
Daarnaast kunnen tussengastheren een rol spelen in de levenscyclus van wormen bij kippen. Regenwormen, slakken en sommige insecten kunnen wormeitjes opnemen uit de bodem. Wanneer kippen deze dieren eten, kan de wormcyclus opnieuw beginnen. Dat is ook de reden dat een wormbesmetting bij kippen zowel bij kippen in een ren als bij vrij scharrelende kippen kan voorkomen.
Omdat het niet mogelijk is om alle risicofactoren volledig weg te nemen, blijft controle belangrijk. Regelmatig mestonderzoek helpt om wormbesmettingen bij kippen vroegtijdig te signaleren. Wanneer er wormeitjes worden gevonden, kan er op tijd worden ingegrepen en kan een gerichte ontworming bij kippen worden uitgevoerd.
Door goede hygiëne te combineren met regelmatige controle kun je de druk van wormen bij kippen beter onder controle houden en voorkomen dat een kleine besmetting uitgroeit tot een groter probleem.
Veelgestelde vragen over het ontwormen van kippen
Mag je eieren eten na het ontwormen van kippen?
Of je de eieren van je kippen mag blijven eten, hangt af van het gebruikte middel:
-
Flubendazol: Bij de meeste varianten voor hobbykippen is er 0 dagen wachttijd voor eieren.
-
Levamisole: Hier geldt vaak een wachttijd van 7 tot 14 dagen waarin de eieren niet voor menselijke consumptie geschikt zijn.
-
Check altijd de bijsluiter van het specifieke product dat je via de dierenarts ontvangt.
Hoe vaak moet je kippen ontwormen?
Hoe vaak kippen ontwormen nodig is, hangt af van de situatie. In plaats van standaard op vaste momenten te ontwormen, is het vaak verstandiger om eerst mestonderzoek te doen. Zo kun je controleren of er daadwerkelijk een wormbesmetting bij kippen aanwezig is. Veel kippenhouders laten twee tot vier keer per jaar mestonderzoek uitvoeren om de gezondheid van hun toom goed te volgen.
Kan een kip wormen hebben zonder dat je het ziet?
Ja, dat komt regelmatig voor. Een kip kan wormen hebben zonder dat er zichtbare wormen in de mest zitten. Veel wormsoorten zijn met het blote oog niet zichtbaar. Daarom wordt een wormbesmetting bij kippen soms pas ontdekt wanneer er veranderingen optreden in conditie, mest of gedrag.
Wanneer is mestonderzoek bij kippen verstandig?
Mestonderzoek kan verstandig zijn wanneer je veranderingen ziet in mest, conditie of gedrag van je kippen. Ook wanneer je twijfelt of kippen ontwormen nodig is, kan mestonderzoek helpen om zekerheid te krijgen. Door regelmatig mestonderzoek te doen kun je wormbesmettingen bij kippen vroegtijdig opsporen. Vaak zie je wormen opspelen bij verandering in seizoenen, of wanneer weerstand verlaagd zoals bij stress of de rui. Dat zijn mooie momenten om een mestonderzoek te doen.
Moet je alle kippen tegelijk ontwormen?
Wanneer er bij mestonderzoek een wormbesmetting wordt vastgesteld, is het meestal verstandig om de hele toom te behandelen. Kippen leven dicht bij elkaar en kunnen elkaar gemakkelijk opnieuw besmetten via mest in de omgeving.
Heb je vragen over wormen of mestonderzoek of welke middelen je zou kunnen gebruiken, dan stuur gerust een berichtje, of kijk eens bij onze meekijk adviezen welke wij aanbieden.
Wil je meer weten over problemen met parasieten of rondom de mest van je kippen kijk dan eens op de pagina: Diarree, wormen of coccidiose of Wormen bij kippen
Wil jij meer weten over eieren? Hoe regenwormen jou kippen besmetten en of dat jij de eieren van je kip kunt blijven eten ondanks de pfas. Lees dan eens het artikel : Pfas in de eieren van hobbykippen