Nieuwe kippen toevoegen, in 3 stappen

Nieuwe kippen introduceren: zo doe je het goed

Nieuwe kippen zomaar bij een al bestaande groep zetten werkt vrijwel nooit goed. De bestaande groep ziet de nieuwkomers als indringers, de pikorde wordt overhoop gegooid en in het ergste geval eindigt het in ernstig pikgedrag of de dood van een nieuwe kip. De oplossing bestaat uit drie fasen: quarantaine, daarna een periode waarin beide groepen elkaar kunnen zien via een gaasafscheiding in de ren, en dan de samenvoeging overdag zodat de kippen ruimte hebben om uit elkaar te gaan en jij erbij kunt zijn als het escaleert. Met deze aanpak loopt het bij de meeste kippen binnen twee tot vier weken goed op een klein incidentje na.

Waarom is een goede introductie zo belangrijk?

Kippen leven volgens een strak sociaal systeem: de pikorde. Die hiërarchie bepaalt wie als eerste eet, drinkt en de beste slaapplek krijgt. Het is geen voorkeur maar een overlevingsmechanisme een stabiele pikorde betekent minder conflict en meer rust. Gooi je nieuwe kippen in die bestaande orde, dan is er simpelweg geen plek voor ze. Ze zijn onbekend en hebben geen positie in de groep. De reactie van de bestaande groep kippen is voorspelbaar: de nieuwkomers worden achternagezeten, gepikt en van voer en water weggejaagd.

In het wild komt het vrijwel niet voor dat kippen uit verschillende groepen worden samengevoegd. Kippen houden andere soortgenoten van nature op afstand, deels om ziekteverspreiding te beperken, deels omdat gedeeld voedsel concurrentie betekent. Dat instinct zit nog volledig in de kippen van je achtertuin. Een goede introductie werkt met dat instinct mee in plaats van ertegen.

Hoelang nieuwe kippen apart houden?

Dit is een van de meest gezochte vragen over dit onderwerp, en het antwoord is duidelijk: minimaal twee weken, bij voorkeur drie. Die periode heet quarantaine. Ik raad dit echt aan. Ik heb er te vaak problemen mee gezien. Kippen die door verhuizing een verlaagde weerstand kregen, ziek werden en de kippen die er al liepen besmetten.

Nieuwe kippen kunnen ziektes en parasieten meebrengen waar ze zelf nauwelijks last van hebben maar waar je bestaande koppel gevoelig voor kan zijn. Denk aan Mycoplasma, infectieuze bronchitis, wormen, schurftmijt of bloedluis. Een kip die er volkomen gezond uitziet, kan drager zijn zonder zichtbare symptomen. Pas na twee tot drie weken zijn de meeste aandoeningen zichtbaar geworden als ze aanwezig zijn.

Quarantaine betekent volledig gescheiden: niet in hetzelfde hok, niet in dezelfde ren, maar op een plek zonder direct contact. Was je handen na het verzorgen van de nieuwe kippen voordat je naar je eigen bestaande oude kippen gaat. Observeer de nieuwkomers dagelijks op niesgeluiden, slijm rond de neusgaten, waterige ogen, diarree, verenplukken of kreupelheid. Controleer het verenkleed op luizen en mijten. Bij twijfel raadpleeg je een pluimveedierenarts voordat je verder gaat.

Nieuwe kippen eerst in het hok zetten of buiten laten?

Veel mensen vragen zich af of ze nieuwe kippen eerst in het hok moeten zetten of meteen buiten laten lopen. Het antwoord is: eerst in het hok. Kippen oriënteren zich sterk op hun hok als thuisbasis. Geef nieuwe kippen twee tot drie dagen de kans om het hok als hun veilige plek te leren kennen voor je ze naar buiten laat. Ze weten dan waar ze ’s avonds naartoe moeten en zijn minder geneigd om buiten te blijven zitten als het donker wordt.
Soms tref je het dat ze echt wat angstig zijn, zelfs naar een paar dagen. Maar strooi eens wat lekkers rondom de opening van het hok, voor eten doen ze heel veel.

Waarom gaan nieuwe kippen niet naar het nachthok?

Dit is een veelvoorkomend probleem in de eerste weken na introductie. Nieuwe kippen kennen het hok nog niet als hun thuisbasis en hebben vaak te maken met de agressie en pikorde van de kippen die er al lopen, en die ze van stok jagen. Ze vermijden het hok ’s avonds uit zelfbescherming en blijven liever buiten of in een hoek van de ren zitten.

De oplossing: zet de nieuwe kippen de eerste avonden handmatig op stok, nadat de bestaande koppel al zit en half slapend is. Gebruik roodlicht zodat je de kippen niet onnodig wakker maakt. Na een week of twee weten de nieuwkomers de weg en gaan ze vanzelf naar binnen, mits de pikorde-situatie niet te gespannen meer is.
Maar doe dit echt nooit voordat ze echt aan elkaar gewend zijn. Het is echt een fabel om kippen bij elkaar te zetten in het donker en dat ze elkaar dan niet zouden herkennen. Kippen zijn heel slim, ze herkennen elkaar zeker, en ook als er nieuwe kippen worden bijgezet.
Het hok gaat s’ avonds dicht, en wanneer kippen nog niet aan elkaar gewend zijn kan het gebeuren dat wanneer je de volgende morgen het hok opent je een bloedbad treft. Kippen zijn onderling echt meedogenloos.

Stap voor stap: van quarantaine naar samenvoegen

Fase 1: Quarantaine (minimaal twee weken)

Houd de nieuwe kippen volledig gescheiden en observeer ze dagelijks. Pas als de quarantaineperiode zonder problemen is verlopen, ga je naar fase twee.

Fase 2: Op afstand kennis maken

Plaats de nieuwe kippen achter een afscheiding of zorg dat je ren deels afgezet kan worden. In of naast de ren van de bestaande koppel. Beide groepen zien elkaar maar er is geen direct contact mogelijk. De eerste reacties zijn vaak heftig: dreigend imponeergedrag en pikken naar het gaas. Dat is normaal. Hoe lang deze fase duurt, hangt af van hoe de kippen reageren. Bij een rustige koppel kan dat een paar dagen zijn, bij een gespannen situatie laat je het langer lopen. Kijk naar het gedrag en niet naar de klok.

Zet de voer en waterbakken van de nieuwe kippen dicht bij het gaas, zodat beide groepen tegelijk eten aan weerszijden. Dit koppelt eten aan de aanwezigheid van de andere groep, wat de spanningen geleidelijk vermindert.

Fase 3: De samenvoegen overdag

Voeg de kippen overdag samen, op een moment dat jij erbij kunt blijven. Buiten hebben ze ruimte om uit elkaar te gaan en kunnen de nieuwkomers wegvluchten van een agressieve aanvaller. In een dicht hok kunnen nieuwe kippen geen kant op en kunnen er ’s ochtends zonder toezicht ernstige ongelukken gebeuren. Zorg op de dag van samenvoeging voor ruime afleiding: hang een krop sla op, strooi graan door de ren of geef een pikblok. Kippen die bezig zijn met scharrelen hebben minder aandacht voor de nieuwkomers.
Voeg kippen pas voor de nacht toe als je zeker bent dat ze elkaar overdag redelijk accepteren, op een incidenteel incidentje na.

Meerdere voer en drinkpunten zijn in deze fase belangrijk. Bij één voerbak worden de nieuwkomers er van weggehouden. Zorg ook voor vluchtmogelijkheden: plekjes waar ze kunnen verstoppen bv een omgekeerde krat zodat kleinere of lagere-rangsdieren kunnen ontsnappen aan een kip hoger in rang.

Nieuwe kip wordt aangevallen: wanneer grijp je in?

Normaal is: achternazitten, pikken in de nek of op de kam, dreigend imponeergedrag, opgezette halsveren en het wegduwen bij de voerbak. De nieuwe kippen kruipen ineen, wijken uit en vermijden confrontaties. Dit kan de eerste week heftig lijken maar is onderdeel van het normale pikorde-herstel. Grijp hier niet te snel in want als je steeds ingrijpt, stel je het proces alleen maar uit.

Grijp wél in als er bloed verschijnt. Bloed trekt direct de aandacht van de hele koppel en kan leiden tot ernstig groepspikken. Haal een bloedende kip er meteen uit, behandel de wond en laat haar pas terug als ze volledig hersteld is. Grijp ook in als een kip structureel wordt verhinderd te eten en te drinken, ook na het plaatsen van extra voer en drinkpunten, of als een kip na een week nog volledig geïsoleerd in een hoek staat.

De meeste pikorde-conflicten lossen zich op binnen twee tot vier weken. Daarna heeft iedereen zijn plek gevonden en keert de rust terug.

2 nieuwe kippen bij 1 oude kip: hoe pak je dat aan?

Deze situatie komt vaker voor dan je denkt: één overgebleven kip na uitval, en je wilt haar graag gezelschap geven. De verhouding één oud tegenover twee nieuw werkt in het voordeel van de nieuwkomers. Ze hebben elkaar, en vormen vaak samen een “koppel”. De “agressie” van de ene oude kip is minder overweldigend dan die van een heel koppel.

Volg dezelfde stappen: quarantaine, gaasafscheiding, samenvoeging overdag. Eén kip die lang alleen heeft geleefd kan echter extra dominant en territoriaal zijn geworden. Geef haar wat meer tijd in de afscheidingsfase zodat ze echt gewend raakt aan de aanwezigheid van de nieuwkomers voor je ze samenvoegt.

Leeftijdsverschil en verschil in grootte en kleur

Het maakt een groot verschil of de nieuwkomers qua leeftijd en formaat overeenkomen met de bestaande kippen. Kippen van vergelijkbare grootte vinden hun plek in de pikorde sneller. Bij een groot formaatsverschil is de kans op ernstige verwondingen groter.
Ook zie je vaak bij kippen die een afwijkende kleur hebben dan de kippen die er al zijn, dat deze vaker “de klos” zijn. Kippen discrimineren in dit soort gevallen echt op kleur. De reactie is vaak feller.

Introduceer je kleinere of jongere kippen bij een grote toom, zorg dan voor extra vluchtmogelijkheden en lage voer en drinkpunten die de kleinere kippen makkelijker kunnen bereiken. Verleng de afscheidingsfase gerust als de spanningen nog hoog zijn. Vertrouw niet op de aanname dat een grotere kip een kleine kip altijd met rust laat. Een oude, dominante hen kan een jonge kip als bedreiging zien, ook als het verschil in formaat heel groot is.

Kuikens bij volwassen kippen

Dit is de moeilijkste introductie en vereist de meeste voorzichtigheid. Kuikens zijn kwetsbaar, klein en kennen de sociale codes van de volwassen kippen niet. Introduceer kuikens nooit direct bij volwassen kippen en wacht tot ze minimaal 16 weken oud zijn. Dan pas kunnen zichzelf goed verdedigen.

Heb je een broedse hen die de kuikens heeft uitgebroed of geadopteerd, dan is de situatie gunstiger. Een moederkip beschermt haar kuikens actief en vormt een buffer tussen de kuikens en de rest van de koppel. De kuikens leren via haar de sociale codes en de pikorde. Dit is veruit de meest natuurlijke en minst stressvolle manier om jonge kippen in te passen in een bestaande groep.

Zonder moederkip geldt: houd de kuikens in een aparte ruimte naast de volwassen koppel, doorloop de afscheidingsfase rustig en zorg bij de samenvoeging voor meer schuilplekken dan normaal. Houd de situatie de eerste weken dagelijks goed in de gaten.

Een haan erbij: rust of onrust?

Een haan is geen noodzaak voor gelukkige groep met hennen, maar een goede haan voegt iets toe aan de groepsdynamiek. Hij is de dominante figuur die veel onderlinge conflicten tussen hennen onderdrukt. Waar je zonder haan soms een flink dominante hen hebt die de rest het leven zuur maakt, neemt een haan die rol over, doorgaans met minder aanhoudend geweld. Bij de introductie van nieuwe hennen trekt hij de aandacht naar zichzelf, wat de nieuwkomers indirect wat meer ruimte geeft.

Introduceer een nieuwe haan op dezelfde manier als hennen: quarantaine eerst, dan de afscheidingsfase, dan de samenvoeging overdag met toezicht. Een haan die zonder voorbereiding ergens zomaar bij wordt gezet, kan flink worden aangepakt door de dominante hennen. Ook hennen pikken een nieuwe haan stevig terug.

Kies bij de aanschaf van een haan voor een ras dat bekend staat om een rustig temperament, zoals de Welsumer, Barnevelder of Brahma haan. Een haan die mensen aanvalt is in een situatie met kinderen of bezoekers geen optie.
Wil je weten hoe je omgaat met een haan die aanvalt lees dan: Mijn haan valt mij aan

Hoeveel nieuwe kippen tegelijk introduceren?

Eén nieuwe kip introduceren bij een bestaande koppel is moeilijker dan meerdere tegelijk. Een enkele nieuwkomer heeft geen bondgenoot en alle pikorde-agressie richt zich op dat ene dier. Voeg je meerdere nieuwe kippen toe, dan verspreidt de agressie zich en kunnen de nieuwkomers elkaar enigszins ondersteunen. Voeg bij introductie altijd minimaal twee nieuwe kippen tegelijk toe.

Veelgestelde vragen

Hoelang duurt het voor nieuwe kippen zijn geaccepteerd?

In de meeste gevallen twee tot vier weken. Bij grote leeftijds of formaatsverschillen kan dat langer zijn.

Nieuwe kippen komen niet uit het hok, wat nu?

Nieuwe kippen die het hok niet uit durven worden waarschijnlijk bij de uitgang tegengehouden door dominante kippen. Zorg voor een tweede uitgang als dat mogelijk is en controleer of er sprake is van aanhoudende agressie.

Moet ik nieuwe kippen apart voeren?

In de quarantaineperiode altijd. Na de samenvoeging zorg je voor meerdere voerpunten zodat ook de nieuwkomers ongestoord kunnen eten en niet weggejaagd worden

Hoe lang houd ik nieuwe kippen in het nachthok voor ik ze buiten laat?

Twee tot drie dagen in het hok laten wennen is voldoende. Daarna mogen ze overdag naar buiten, maar zet ze de eerste avonden handmatig op stok zodat ze de route leren.

Lees meer:

Heb je een korte vraag over een zieke kip? Ik help je graag, app mij gerust.

Ontdek direct Mestonderzoek kippen, Gezondheidsproducten of lees mijn artikelen over gezondheid en ziektes en hoe je je kippen kunt ondersteunen.