Ontstoken cloaca – Vent gleet

Vent gleet – cloacitis bij kippen: wat het is, hoe het eruitziet en wat je eraan kunt doen

Een kip met een vieze cloaca, plakkerige ontlasting aan de veren en een nare geur heeft niet zomaar een vuil achterwerk. Vaak wijst dit op irritatie of ontsteking van de cloaca, ook wel vent gleet of in het nederlands ontsteking van de cloaca genoemd. Dat ontstaat meestal niet zonder reden. De oorzaak ligt vaak dieper, bijvoorbeeld in een verstoorde darmflora, schimmelgroei, bacteriën, parasieten, stress of aanhoudende vervuiling rond het achterwerk. Daardoor is alleen schoonmaken vaak niet genoeg. Je moet ook kijken waarom de cloaca geïrriteerd is geraakt.

Voor hobbykippenhouders is dat best lastig. Want een kip met cloaca ontsteking kan er in het begin nog best redelijk bijlopen. Ze eet soms nog, drinkt nog, en toch klopt er iets niet. De veren onder de cloaca zijn vies, het ruikt onaangenaam, er kan gelige of witachtige plakkerige afscheiding zichtbaar zijn en soms neemt de leg af. Door sommige kenners wordt het afgedaan als “bacteriële infectie bij kippen”. Bij andere kippen zie je juist meer ongemak: persen, slechtere mest, minder eetlust of veel poetsen en pikken rond het achterwerk. Dat verschil komt doordat cloacitis een beeld is dat door meerdere oorzaken kan ontstaan.

Het goede nieuws is dat milde gevallen soms wel verbeteren met snelle verzorging, goede hygiëne en het aanpakken van de oorzaak. Het minder goede nieuws is dat je het niet te simpel moet maken. Niet elke vieze cloaca is een puur schimmelprobleem. En niet elke kip met vent gleet is geholpen met alleen wat zalf. Daarom leg ik in dit artikel rustig uit wat vent gleet precies is, hoe het eruitziet, hoe het ontstaat, wanneer schimmel waarschijnlijk meespeelt, wat je thuis kunt doen en wanneer je beter meteen een dierenarts inschakelt.

Wat is een ontstoken cloaca bij kippen?

Vent gleet is de gebruikelijke naam voor een ontstoken cloaca. De cloaca is de gezamenlijke uitgang voor ontlasting, urine en eieren. Als dat gebied geïrriteerd, ontstoken of geïnfecteerd raakt, kun je klachten krijgen die hobbyhouders herkennen als cloacitis: een nat, vuil achterwerk, plakkerige afscheiding, roodheid en een duidelijke geur. Bronnen beschrijven vent gleet vaak vooral als een schimmelprobleem door Candida albicans, vergelijkbaar met spruw. Veterinaire bronnen zetten het breder neer en noemen cloacitis een ontstekingsbeeld dat ook door bacteriën, parasieten en andere oorzaken kan ontstaan. Die bredere uitleg is belangrijk, omdat het verklaart waarom de ene kip snel opknapt en de andere blijft terugvallen.

Met andere woorden: vent gleet wordt vaak in de volksmond gebruikt alsof het altijd om een schimmelinfectie gaat, maar in de diergeneeskunde is dat te kort door de bocht. Candida kan een grote rol spelen, maar het is niet de enige mogelijke boosdoener.

Hoe ziet een ontstoken cloaca eruit?

Het typische beeld is vrij herkenbaar als je het eenmaal hebt gezien. De veren onder de staart en rond de cloaca zijn nat, vies of hard aangekoekt. Je kunt een witgele, gelige of pasteuze afscheiding zien. Soms zit er een krijtachtige witte aanslag aan de veren door opgehoopte uraten. Je merkt ook een zure of ronduit onaangename geur op. De huid rond de cloaca kan rood en geïrriteerd zijn en sommige kippen gaan opvallend veel poetsen of pikken aan die plek. Dit is ook opletten met andere kippen die dit vaak erg aantrekkelijk vinden om hier flink op in te gaan pikken met alle gevolgen van dien.

Niet elke kip laat precies hetzelfde zien. Bij een milde vorm zie je vooral vieze veren en wat plakkerigheid. Bij een duidelijkere ontsteking kan de kip ook slomer worden, minder goed eten, anders staan, persen bij het poepen of slijmerige mest krijgen. Sommige dieren houden een vieze cloaca terwijl de rest van het lichaam nog redelijk oogt. Andere kippen laten juist zien dat het hele systeem uit balans is.

Dat maakt ook meteen het onderscheid met een prolaps belangrijk. Bij vent gleet zie je meestal geen echt naar buiten stekend roze of rood orgaanweefsel. Zie je dat wel, dan moet je eerder denken aan prolaps of een ander acuut cloacaprobleem.

Hoe ontstaat vent gleet?

Een ontstoken cloaca ontstaat meestal niet zomaar uit het niets. Vaak is het een gevolg van een verstoorde balans in de cloaca en het darmkanaal. Candida, de gist die vaak genoemd wordt, kan normaal al in het maagdarmkanaal aanwezig zijn. Problemen ontstaan vooral wanneer de normale flora wordt verstoord of wanneer het slijmvlies kwetsbaar raakt. Dat zie je ook terug in de algemene veterinaire uitleg over candidiasis bij dieren en pluimvee: het is meestal een infectie, dus één die toeslaat wanneer de omstandigheden gunstig worden voor overgroei.

Een bekend voorbeeld is antibioticagebruik. Na een antibioticakuur kan de normale bacteriële balans in het lichaam verschuiven, waardoor gisten meer ruimte krijgen. Bronnen noemen dat ook expliciet als risicofactor voor een ontstoken cloaca. Daarnaast worden stress, een eerdere beschadiging van de cloaca, een prolaps, een andere Candida-infectie zoals een krop verzuring en in sommige koppels ook een rol van een haan of herpesvirus genoemd.

Veterinaire bronnen gaan nog verder. Die noemen naast schimmels ook bacteriën zoals E. coli of Clostridium, parasieten zoals coccidia of wormen, en zelfs andere cloacale aandoeningen als mogelijke oorzaken of onderliggende oorzaken van cloacitis. Dat betekent dus dat een ontstoken cloaca soms niet echt alleen het probleem is maar er meer speelt.

Waarom juist de cloaca zo gevoelig is

De cloaca is een druk kruispunt in het lichaam van de kip. Ontlasting, urine en eieren komen hier allemaal samen. Dat gebied staat dus bloot aan vocht, vuil, wrijving en bij leggende hennen ook aan extra belasting. Zodra de huid of het slijmvlies geïrriteerd raakt, blijft die plek sneller vochtig. En een vochtige, vuile en warme omgeving is precies het soort plek waar gisten en bacteriën het makkelijker krijgen.

Daar komt nog iets bij. Als een kip regelmatig dunne mest heeft, veel plast, last heeft van hitte of al een verstoorde stofwisseling heeft, raakt het gebied rond de cloaca nog sneller vervuild. Goed om natte mest in de gaten te houden wanneer je kip daar last van heeft.
Natte mest bij kippen lees je wat je hier aan kunt doen

Welke symptomen passen goed bij een ontstoken cloaca?

De klachten die het meest genoemd worden zijn vieze staartveren, plakkerige geelwitte of witachtige afscheiding, aankoeking rond de cloaca en een sterke onaangename geur. Ook kunnen kippen losse mest, waterige mest, slijmerige mest of juist persen zonder goede ontlasting laten zien. Sommige kippen gaan apart staan, eten minder of maken een wat ongemakkelijke indruk.

Wat je thuis vaak als eerste ziet, is eigenlijk iets heel simpels: een kip met een vieze kont die niet meer normaal schoon blijft. Dat is precies het moment waarop je goed moet kijken. Niet alleen even afvegen en weer door, maar beoordelen of het om een tijdelijk vervuilde cloaca gaat of om een ontstekingsbeeld dat blijft hangen. Haal dit dus niet in de war met alleen vieze veren van alleen natte mest.

Is cloacitis besmettelijk?

Dat ligt aan de oorzaak. Als het vooral door een schimmel zoals Candida komt, ontstaat het meestal bij een kip die al uit balans is, en is het niet iets dat zomaar overspringt zoals een verkoudheid.

Bij andere oorzaken ligt dat anders. Bacteriën of parasieten kunnen wel makkelijker binnen een groep verspreiden. Ook kan een haan een rol spelen als er een besmettelijke factor aanwezig is.

Daarom is het verstandig om een kip met klachten even apart te zetten. Dat geeft rust en voorkomt dat andere kippen gaan pikken of dat een eventueel probleem zich verder verspreidt.

Wat kun je thuis doen als je vermoed dat je kip hier last van heeft?

De eerste stap is rust en afzondering. Zet de kip tijdelijk apart in een schone, droge ruimte waar je goed kunt zien wat er uit de cloaca komt en of ze normaal eet en drinkt. Dat is ook belangrijk omdat andere kippen graag gaan pikken aan een vieze of rode cloaca.

Daarna maak je de veren en huid rond de cloaca voorzichtig schoon. Lauwwarm water of een nacl zoutoplossing wordt hiervoor genoemd. Het doel is niet hard schrobben, maar vuil en aankoeking losweken zodat de huid schoon en droog kan blijven. Er wordt benoemt daarnaast het voorzichtig schoonhouden van de cloaca gedurende enkele dagen als onderdeel van de ondersteunende zorg.

Als je kip verder alert is, niet perst op een manier die aan legnood doet denken en er geen prolaps zichtbaar is, dan kun je soms in een vroeg stadium verbetering zien met hygiëne, rust en het wegnemen van uitlokkende factoren zoals natte bodembedekking, vervuild drinkwater of recent antibioticagebruik. Bronnen noemen daarnaast warm weken van het achterwerk en het geven van probiotica als ondersteunende maatregelen.

Helpt schimmelzalf bij een ontstoken cloaca?

Hier moet je eerlijk en precies in zijn. Soms wordt lokaal een antischimmelcrème gebruikt, vooral wanneer het beeld sterk past bij een gist- of schimmelcomponent. In bronnen wordt bijvoorbeeld Canesten-crème, dus clotrimazol, als thuismaatregel rond de vent bij vermoedelijke vent gleet. Maar dezelfde bron zegt ook duidelijk dat dit geen vervanging is van een dierenarts en niet bedoeld is als gegarandeerde genezing.

Dat is ook logisch. Als vent gleet echt door Candida wordt aangedreven, kan een lokale antischimmelbehandeling soms helpen bij de klachten. Maar als de onderliggende oorzaak bacterieel, parasitair, hormonaal of gerelateerd aan een ander cloacaprobleem is, dan los je het daar niet mee op. Bovendien is de cloaca een gevoelig slijmvliesgebied. Zomaar een menselijke zalf gebruiken zonder te weten wat je precies behandelt, is dus niet altijd verstandig.

Wanneer is dierenartszorg nodig?

Dat moment ligt eerder dan veel mensen denken. Wordt de kip sloom, eet ze slecht, perst ze veel, neemt de mestproductie af, ruikt het sterk vies, zit er bloed bij of zie je rood uitpuilend weefsel, dan moet je niet blijven hangen in “even aankijken”. Dat geldt ook als de cloaca donkerrood of beschadigd oogt, of als de kip vermoedelijk legnood of prolaps heeft in plaats van gewone vent gleet.

De dierenarts kan nodig zijn om onderscheid te maken tussen een gistprobleem, bacteriële ontsteking, parasieten of een probleem van het legapparaat. Ook is het goed om na te laten kijken waar dit vandaan komt, en om mestonderzoek te doen.

Veelgestelde vragen over een schimmel infectie of ontstoken cloaca bij kippen

Ruikt vent gleet echt vies?

Ja. Een onaangename, soms sterke geur is één van de klachten die vaak genoemd wordt bij vent gleet of cloacitis.

Is een ontstoken cloaca altijd schimmel?

Nee. Candida wordt vaak genoemd en kan zeker meespelen, maar veterinaire bronnen noemen ook bacteriën, parasieten en andere cloacale problemen als mogelijke oorzaak.

Kan ik schimmelzalf gebruiken?

Soms wordt lokaal clotrimazolcrème gebruikt als ondersteunende maatregel bij een beeld dat op gistovergroei past, maar dat is geen garantie op genezing en geen vervanging van diergeneeskundig onderzoek als het niet snel verbetert of als de kip duidelijk ziek is.

Wanneer is het geen vent gleet meer maar spoed?

Bij bloed, prolaps, ernstig persen, sterke sloomheid, stoppen met eten of duidelijk verslechtering moet je snel handelen en een dierenarts inschakelen.

Je kunt hier meer lezen over problemen rondom de cloaca of kippenziektes:

Ik ben geen dierenarts. Alles wat je leest is gebaseerd op mijn eigen ervaring en kennis. Natuurlijke middelen zijn bedoeld als ondersteuning en niet als vervanging van een behandeling door de dierenarts. Bij twijfel of ernstige klachten raadpleeg altijd een dierenarts.

Bronnen
Merck Veterinary Manual, Candidiasis in Poultry.
Merck Veterinary Manual, Candidiasis in Animals.
Merck Veterinary Manual, Reproductive Disorders of Pet Birds.
Merck Veterinary Manual, Diuresis Syndrome in Poultry.
PoultryDVM, Vent Gleet in Chickens: Signs, Treatment & Prevention.
Rural Veterinary Outreach, Vent Gleet (Cloacitis).
British Hen Welfare Trust, Vent Gleet.
British Hen Welfare Trust, Vent gleet: what you need to know.

Heb je een korte vraag over een zieke kip? Ik help je graag, app mij gerust.

Ontdek direct Mestonderzoek kippen, Gezondheidsproducten of lees mijn artikelen over gezondheid en ziektes en hoe je je kippen kunt ondersteunen.