Calcium voor kippen is essentieel voor sterke eierschalen, gezonde botten en een normale leg. Vooral tijdens de legperiode hebben kippen veel calcium nodig. Een eierschaal bestaat namelijk grotendeels uit calcium en voor de vorming van één ei gebruikt een kip ongeveer 2 gram calcium. Wanneer er te weinig calcium beschikbaar is, kunnen problemen ontstaan zoals dunne eierschalen, windeieren of legproblemen zoals legnood.
Omdat kippen vaak meerdere eieren per week leggen, moet hun lichaam voortdurend calcium beschikbaar hebben. Dat calcium komt vooral uit legvoer, kippengrit of andere calciumbronnen in de voeding. Schelpengrit wordt vaak gebruikt als aanvulling, omdat kippen hiervan naar behoefte kunnen opnemen.
Naast calcium speelt ook vitamine D een belangrijke rol. Zonder voldoende vitamine D kan het lichaam calcium minder goed opnemen uit de voeding. Calcium en vitamine D werken daarom altijd samen in de calciumstofwisseling van kippen.
Waarom kippen calcium nodig hebben
Calcium is één van de belangrijkste mineralen in het lichaam van een kip. Het speelt een rol bij de opbouw van botten, bij spierwerking en bij de vorming van eierschalen. Vooral bij leggende hennen is calcium onmisbaar, omdat een eierschaal voor een groot deel uit calcium bestaat.
Voor de vorming van één ei gebruikt een kip ongeveer 2 gram calcium. Omdat veel kippen meerdere eieren per week leggen, moet het lichaam voortdurend calcium beschikbaar hebben. Wanneer een kip onvoldoende calcium binnenkrijgt via het voer, gaat het lichaam calcium uit de botten gebruiken. Dat is een natuurlijke reserve, maar wanneer dit te vaak gebeurt kan dat leiden tot zwakkere botten en een verminderde conditie.
Calcium speelt ook een rol bij de spierfunctie van kippen. Spieren hebben calcium nodig om normaal te kunnen samentrekken. Dit is onder andere belangrijk tijdens het leggen van een ei. Daarom wordt calcium vaak genoemd bij legproblemen, al is het belangrijk om te weten dat legproblemen meestal meerdere oorzaken kunnen hebben.
Naast eierschalen en botten is calcium ook belangrijk voor jonge dieren. Kuikens hebben calcium nodig voor de groei van het skelet. Het verschil is wel dat kuikens een andere verhouding calcium en fosfor nodig hebben dan leggende hennen. Een jong dier dat nog niet legt heeft dus een ander voedingspatroon nodig dan een volwassen legkip. Dat maakt dat de samenstelling in bijvoorbeeld kuikenvoer heel anders is als die in bijvoorbeeld een kippenkorrel/legkorrel.
Hoeveel calcium heeft een kip nodig
De hoeveelheid calcium die een kip nodig heeft, hangt sterk af van de leeftijd en of de kip eieren legt. Leggende hennen hebben verreweg de grootste calciumbehoefte.
In voederrichtlijnen voor leghennen ligt het calciumgehalte van het voer meestal rond 3 tot 4 procent calcium. Dit komt neer op ongeveer 3 tot 4 gram calcium per dag, afhankelijk van hoeveel voer een kip eet. Dat klinkt misschien veel, maar wanneer je bedenkt dat een eierschaal ongeveer 2 gram calcium bevat, wordt snel duidelijk waarom deze behoefte zo hoog ligt.
Bij kuikens en jonge kippen ligt de calciumbehoefte juist lager. Hun lichaam gebruikt calcium vooral voor de groei van botten. Een te hoge calciumopname bij jonge dieren kan juist problemen veroorzaken, omdat de balans tussen calcium en fosfor dan verstoord raakt. Daarom kies je ook voor kuikenvoer in dit geval, zodat je niet overdoseert.
Ook oudere kippen kunnen meer aandacht voor calcium nodig hebben. Naarmate kippen ouder worden, kan de kwaliteit van de eischaal afnemen. Dat zie je bijvoorbeeld terug in dunnere eierschalen of eieren die sneller breken.
Het is daarom belangrijk dat kippen niet alleen voldoende calcium krijgen, maar ook dat de opname goed verloopt. Daarbij spelen ook andere voedingsstoffen een rol, zoals vitamine D en fosfor, die nodig zijn voor de opname en benutting van calcium in het lichaam.
Calciumtekort bij kippen herkennen
Een calciumtekort bij kippen is niet altijd direct zichtbaar, maar er zijn wel signalen waar kippenhouders op kunnen letten. Vaak worden de eerste tekenen zichtbaar bij de eieren die een kip legt.
Eén van de bekendste signalen is een zachte eischaal of een windei. Een windei is een ei zonder harde schaal, waarbij alleen het vlies aanwezig is. Ook dunne of broze eierschalen kunnen wijzen op een tekort aan calcium of op een verstoring in de opname van calcium.
Daarnaast kunnen eieren sneller breken of barsten. Soms zie je ook dat de eischaal ruw of ongelijk van structuur is. Dat betekent niet altijd dat er direct een ernstig tekort is, maar het kan wel een aanwijzing zijn dat de calciumvoorziening niet optimaal is.
Op langere termijn kan een calciumtekort ook invloed hebben op de botten van een kip. Omdat het lichaam calcium uit de botten kan halen om eierschalen te vormen, kunnen botten zwakker worden wanneer dit te vaak gebeurt.
Het is wel belangrijk om te weten dat afwijkende eierschalen niet altijd alleen door calcium worden veroorzaakt. Ook leeftijd, stress, hitte, ziekte of een verminderde voeropname kunnen invloed hebben op de kwaliteit van de eischaal.
Windeieren en zachte eierschalen bij kippen
Veel kippenhouders merken een probleem met calcium als eerste aan de eieren. Een ei zonder harde schaal, een zogenoemd windei, is daar een bekend voorbeeld van. Bij een windei ontbreekt de kalkschaal en blijft alleen het zachte vlies over. Ook zachte eierschalen, dunne schalen of eieren die snel breken kunnen een aanwijzing zijn dat de calciumvoorziening niet optimaal is.
Tijdens de vorming van een ei wordt in het lichaam van de kip een grote hoeveelheid calcium gebruikt. Het grootste deel van de eischaal wordt gevormd in de laatste uren voordat het ei wordt gelegd. In die periode eet een kip meestal weinig of niet, waardoor het lichaam calcium uit reserves of uit langzaam oplosbare bronnen moet gebruiken.
Daarom is niet alleen de hoeveelheid calcium belangrijk, maar ook hoe het wordt aangeboden. Grovere calciumdeeltjes, zoals schelpengrit of kalkdeeltjes, blijven langer in de spiermaag aanwezig. Daardoor kan calcium geleidelijk vrijkomen op het moment dat de eischaal wordt gevormd.
Een grappig feitje is ook, dat kippen van nature vaak tegen de avond voor ze op stok gaan juist wat schelpengrit zullen gaan eten naar eigen behoefte.
Naast calcium speelt ook vitamine D een belangrijke rol. Vitamine D zorgt ervoor dat calcium uit het voer daadwerkelijk in de darmen kan worden opgenomen. Zonder voldoende vitamine D kan een kip dus wel calcium eten, maar het lichaam kan het minder goed benutten. Calcium en vitamine D werken daarom altijd samen in het lichaam.
Toch is het belangrijk om te weten dat een zacht ei niet altijd alleen door calcium wordt veroorzaakt. Leeftijd, stress, warm weer, ziekte of een plotselinge verandering in voer kunnen ook invloed hebben op de kwaliteit van eierschalen.
Lees hier meer over windeieren: Windeieren bij kippen
Legnood bij kippen en de rol van calcium
Legnood bij kippen is een situatie waarbij een kip moeite heeft om een ei te leggen. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Soms is het ei te groot, soms speelt overgewicht een rol of is er sprake van een probleem in de eileider.
Calcium wordt vaak genoemd bij legnood, omdat calcium een rol speelt bij de spierwerking van het lichaam. Spieren hebben calcium nodig om goed te kunnen samentrekken. Tijdens het leggen van een ei moeten de spieren van de eileider en cloaca samenwerken om het ei naar buiten te bewegen. Wanneer er een verstoring is in de calciumhuishouding, kan dat invloed hebben op deze spierfunctie.
Het is wel belangrijk om dit in de juiste context te zien. Calcium is zelden de enige oorzaak van legnood. Vaak gaat het om een combinatie van factoren. Bijvoorbeeld een groot ei, een jonge hen die net begint met leggen, een kip die te zwaar is of een verstoring in de algemene conditie van de kip.
Ook hier speelt vitamine D weer een rol, omdat vitamine D nodig is om calcium in het lichaam te kunnen opnemen en gebruiken. Wanneer die balans niet goed is, kan de calciumstofwisseling minder efficiënt verlopen.
Daarom wordt bij terugkerende legproblemen vaak gekeken naar meerdere factoren tegelijk: voeding, conditie, calciumvoorziening en de algemene gezondheid van de kip.
Wil je meer weten over legnood, kijk dan op deze pagina: Legnood bij kippen
Kippengrit en schelpengrit: wat is het verschil
Veel kippenhouders gebruiken het woord grit, maar er bestaan verschillende soorten grit en niet allemaal leveren ze calcium. Dat verschil is belangrijk om te begrijpen.
Onoplosbare grit, zoals maagkiezel, helpt kippen bij het malen van voer in de spiermaag. Het werkt als een soort kleine steentjes die helpen om graan en ander voer fijn te malen. Deze vorm van grit levert geen calcium.
Oplosbare grit, zoals schelpengrit of kalkdeeltjes, bevat juist wel calcium. Dit type grit wordt langzaam opgelost in het spijsverteringskanaal van de kip en levert calcium voor de vorming van eierschalen en voor het skelet.
Oplosbaar grit bevat juist veel calcium en moeten kippen onbeperkt over kunnen beschikken.
Over het verschil in deze beiden lees je hier: Kippengrit en maagkiezel, het verschil en waarom nodig
Calcium voor kuikens en jonge kippen
Kuikens en jonge kippen hebben calcium nodig voor de groei van hun botten en skelet. Tijdens de eerste levensweken ontwikkelt het lichaam van een kuiken zich snel. Botten, gewrichten en spieren groeien en daarvoor zijn verschillende mineralen nodig, waaronder calcium en fosfor.
Toch is het belangrijk om te weten dat kuikens niet dezelfde hoeveelheid calcium nodig hebben als leggende hennen. Jonge kippen leggen nog geen eieren en hebben daardoor een lagere calciumbehoefte. In kuikenvoer en opfokvoer zit daarom een andere verhouding calcium en fosfor dan in legvoer.
Wanneer jonge kippen langdurig te veel calcium krijgen, kan dat juist problemen veroorzaken. Een teveel aan calcium kan de balans met fosfor verstoren en kan invloed hebben op de ontwikkeling van botten en nieren. Daarom wordt kuikens meestal geen legvoer en geen extra schelpengrit gegeven zolang ze nog niet leggen.
De calciumbehoefte verandert zodra een jonge hen begint met het leggen van eieren. Vanaf dat moment stijgt de behoefte sterk, omdat het lichaam calcium nodig heeft voor de vorming van de eischaal. Dan wordt meestal overgestapt op legvoer en kan een calciumbron zoals schelpengrit worden aangeboden.
Ook bij jonge dieren speelt vitamine D een belangrijke rol. Vitamine D zorgt ervoor dat calcium in de darmen kan worden opgenomen en in het lichaam kan worden gebruikt. Zonder voldoende vitamine D kan calcium minder goed worden benut.
Calcium, botten en gezondheid van kippen
Calcium speelt niet alleen een rol bij eierschalen, maar ook bij de gezondheid van het skelet van een kip. Het grootste deel van het calcium in het lichaam zit namelijk opgeslagen in de botten.
Bij leggende hennen wordt voortdurend calcium gebruikt voor de vorming van eierschalen. Wanneer er op dat moment niet voldoende calcium beschikbaar is vanuit het voer of via een calciumbron, kan het lichaam calcium uit de botten vrijmaken. Dat is een natuurlijke reserve die het lichaam kan aanspreken.
Wanneer dit af en toe gebeurt, is dat normaal. Maar wanneer kippen langdurig onvoldoende calcium binnenkrijgen, kan dit invloed hebben op de botsterkte van de kip. In wetenschappelijke literatuur wordt beschreven dat leggende hennen bij langdurige calciumtekorten zwakkere botten kunnen ontwikkelen.
Daarom is een goede calciumvoorziening belangrijk voor zowel eierschalen als botgezondheid.
Naast calcium spelen ook andere voedingsstoffen een rol bij de botopbouw. Vooral fosfor en vitamine D3 zijn belangrijk. Vitamine D3 zorgt ervoor dat calcium uit het voer in het lichaam kan worden opgenomen. Fosfor werkt samen met calcium bij de opbouw van botten.
Wanneer deze voedingsstoffen niet goed in balans zijn, kan de calciumstofwisseling minder efficiënt verlopen. Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in dunne eierschalen, breekbare eieren of een verminderde botkwaliteit.
Ook de leeftijd van een kip kan invloed hebben. Naarmate kippen ouder worden, kan de kwaliteit van eierschalen afnemen en kunnen botten kwetsbaarder worden. Daarom is het bij oudere leghennen extra belangrijk dat de voeding voldoende calcium bevat.
Lees hier over: Botbreuken en manklopen bij kippen
Goed te weten dat de Calcium fit die wij verkopen, de fosfor en de vitamine D3 bevatten in 1 supplement
Verschillende calciumbronnen voor kippen: wanneer gebruik je welke?
Als het over calcium voor kippen gaat, denken veel mensen meteen aan schelpengrit. Dat is logisch, want het is een bekende calciumbron. Toch krijgen kippen calcium meestal uit meerdere bronnen tegelijk. De belangrijkste zijn legvoer, schelpengrit of kalksteen en soms een vloeibaar calciumsupplement. Niet elke vorm van calcium werkt hetzelfde in het lichaam van een kip. Sommige bronnen worden langzaam opgenomen en geven geleidelijk calcium af, terwijl andere sneller beschikbaar zijn. Daarom is het goed om te begrijpen wanneer welke calciumbron een rol kan spelen.
Legvoer of kippenkorrel vormt meestal de basis van de calciumvoorziening.
Voor de meeste kippen begint alles bij het voer. In goed legvoer zit meestal ongeveer drie tot vier procent calcium. Dat is afgestemd op de behoefte van kippen die regelmatig eieren leggen. Wanneer een kip dagelijks voldoende legvoer eet, krijgt ze daarmee al een groot deel van het calcium binnen dat haar lichaam nodig heeft.
Dat calcium wordt in de darmen opgenomen en vervolgens via het bloed naar verschillende plekken in het lichaam gebracht. Het wordt gebruikt voor de vorming van eierschalen, maar ook voor de opbouw en het onderhoud van botten. Daarnaast speelt calcium een rol bij spierwerking en bij het doorgeven van zenuwprikkels. In de meeste situaties vormt legvoer dus de basis waarop de calciumvoorziening van een kip rust.
Schelpengrit of mineraalgrit
Naast legvoer krijgen veel kippen ook schelpengrit aangeboden. Dit zijn calciumbronnen die grotendeels bestaan uit calciumcarbonaat. Het bijzondere aan deze vorm van calcium is dat het langzaam oplost in het spijsverteringskanaal van de kip. Schelpengrit kan bovendien een tijd in de spiermaag blijven liggen. Daardoor komt het calcium niet in één keer vrij, maar geleidelijk.
Dat langzame vrijkomen heeft een belangrijke reden. De eischaal van een kip wordt namelijk voor een groot deel gevormd in de laatste uren voordat het ei wordt gelegd. Vaak gebeurt dat juist in de nacht, wanneer een kip niet meer eet. Calcium dat eerder via schelpengrit is opgenomen kan dan nog beschikbaar zijn voor de vorming van de schaal. Daarom wordt schelpengrit meestal gezien als een aanvulling op legvoer, zodat kippen zelf kunnen opnemen wat ze nodig hebben.
Supplementen
Soms worden ook calciumproducten gebruikt die in water oplossen, zoals supplementen met calciumchloride. Dit type calcium is al opgelost en kan daardoor relatief snel door het lichaam worden opgenomen. Omdat het lichaam het niet eerst hoeft af te breken, kan het sneller beschikbaar zijn dan calcium uit schelpengrit of kalksteen.
In de praktijk worden zulke vloeibare calciumbronnen meestal niet als dagelijkse basis gebruikt. Ze worden eerder ingezet als tijdelijke ondersteuning, bijvoorbeeld wanneer de calciumstofwisseling van een kip onder druk staat of wanneer extra ondersteuning gewenst is.
Je kan dan denken aan de Calcium fit of de Calcium boost
Bij al deze calciumbronnen speelt nog een andere voedingsstof een belangrijke rol: vitamine D3. Calcium kan namelijk alleen goed worden benut wanneer er voldoende vitamine D aanwezig is. Vitamine D3 zorgt ervoor dat calcium vanuit de darmen in het bloed kan worden opgenomen en vervolgens naar botten en eierschalen kan worden vervoerd.
Daarom worden calcium, fosfor en vitamine D in wetenschappelijke literatuur vaak samen genoemd wanneer het gaat over de mineralenbalans van pluimvee. Het gaat dus niet alleen om hoeveel calcium een kip binnenkrijgt, maar ook om hoe goed het lichaam dat calcium kan opnemen en gebruiken.
Tot slot
Calcium is dus een belangrijk onderdeel van de voeding van kippen, maar het werkt nooit alleen. De balans met vitamine D, fosfor en de algemene voeding bepaalt uiteindelijk hoe goed een kip calcium kan gebruiken.
Zie je veranderingen in eierschalen, zoals dunne schalen, windeieren of ruwe plekken op het ei? Dan kan het zinvol zijn om naar de calciumvoorziening en voeding van je kippen te kijken. Een goede calciumvoorziening bij kippen begint bij een juiste balans in voeding, calciumbronnen en vitamine D.
Wil je meer weten over eieren en problemen hier rondom:
- Mijn kip legt ineens minder eieren
- Windeieren bij kippen
- Wat bepaald de kleur van een ei
- Worminfecties bij kippen herkennen en behandelen
- Pfas in de eieren van je kip
- Problemen of vragen rondom eieren leggen en nestgedrag
- Welk merk kippenvoer is de beste?
- Goede voeding voor kippen
Veelgestelde vragen over calcium bij kippen
Hoeveel calcium heeft een kip nodig
Leggende hennen hebben veel calcium nodig omdat een eierschaal grotendeels uit calcium bestaat. In legvoer ligt het calciumgehalte meestal rond 3 tot 4 procent van het voer. Dat komt neer op ongeveer 3 tot 4 gram calcium per dag, afhankelijk van hoeveel voer een kip eet.
Wat gebeurt er bij calciumtekort bij kippen
Een calciumtekort kan verschillende signalen geven. Vaak worden de eerste tekenen zichtbaar in de eieren. Kippen kunnen dan zachte eierschalen, dunne schalen of windeieren leggen. Op langere termijn kan een tekort ook invloed hebben op de botsterkte van de kip.
Heeft een kip altijd extra calcium nodig
Niet elke kip heeft extra calcium nodig. Leggende hennen hebben een hogere calciumbehoefte dan jonge kippen of hanen. Bij kippen die geen eieren leggen is extra calcium meestal niet nodig.
Is schelpengrit hetzelfde als grit
Er bestaan verschillende soorten grit. Maagkiezel helpt kippen bij het malen van voer in de spiermaag. Schelpengrit bevat calcium en kan worden gebruikt als calciumbron voor leggende hennen.
Kan calcium helpen bij legnood
Calcium speelt een rol bij de spierwerking van het lichaam. Omdat spieren nodig zijn bij het leggen van een ei, kan calcium een rol spelen bij legproblemen. Legnood heeft echter vaak meerdere oorzaken en is niet altijd alleen door calcium te verklaren.
Hebben kuikens extra calcium nodig
Kuikens hebben calcium nodig voor de groei van botten, maar niet dezelfde hoeveelheid als leggende kippen. Daarom krijgen kuikens meestal speciaal kuikenvoer met een aangepaste verhouding calcium en fosfor.
Bronnen
University of Georgia – Cooperative Extension. Eggshell Problems in Laying Hens
The Poultry Site – Eggshell quality and shell defects in laying hens
MSD Veterinary Manual – Nutrition and eggshell formation in poultry