Bloedluis bij kippen behandelen: welke middelen bestaan er en hoe werken ze?
Bloedluis bij kippen is één van de meest voorkomende problemen in het kippenhok. Veel kippenhouders krijgen er vroeg of laat mee te maken. Soms merk je het pas laat. Kippen worden onrustig op stok, willen ineens niet meer op hun zitstok slapen of je ziet dat de kam wat bleker wordt. Pas wanneer je ’s avonds met een zaklamp in het hok kijkt, zie je kleine grijze of rode puntjes bewegen.
Wanneer je vervolgens op zoek gaat naar oplossingen, kom je vaak een enorme hoeveelheid adviezen en producten tegen. Poeders, kruiden, vallen, roofmijten, oliën, drinkwatermiddelen en zelfs diergeneesmiddelen. Voor veel kippenhouders is het daardoor lastig om te begrijpen wat al die middelen precies doen.
In dit artikel neem ik je stap voor stap mee. We kijken eerst naar hoe bloedluis leeft. Daarna leg ik uit welke soorten middelen er bestaan en wat het idee achter die verschillende methodes is.
Wat is bloedluis bij kippen?
Bloedluis is eigenlijk geen luis maar een mijt. De officiële naam is Dermanyssus gallinae, ook wel de rode vogelmijt genoemd.
Wat bloedluis bijzonder maakt, is dat hij niet permanent op de kip leeft.
Overdag verstopt bloedluis zich in het kippenhok. Vooral in kleine schuilplaatsen zoals:
• naden en kieren in hout
• onder zitstokken
• onder randen van legnesten
• achter schroefgaten of kieren in het hok
• in kleine spleetjes van materiaal
Wanneer het donker wordt, komen de mijten tevoorschijn. Dan kruipen ze richting de kippen om zich te voeden met bloed.
Na het voeden trekken ze zich weer terug in hun schuilplaatsen in het hok.
Dit gedrag is belangrijk om te begrijpen. Het verklaart namelijk waarom veel methodes tegen bloedluis zich vooral op het kippenhok richten.
Hoe snel kan bloedluis zich vermenigvuldigen?
Bloedluizen kunnen zich verrassend snel vermenigvuldigen. Onder gunstige omstandigheden, zoals warm weer en een geschikte schuilplaats, kan de levenscyclus snel verlopen.
Een volwassen bloedluis legt meerdere eitjes en onder warme omstandigheden kan een nieuwe generatie binnen korte tijd ontstaan. Daardoor kan een kleine besmetting zich in relatief korte tijd ontwikkelen tot een grotere populatie in het hok.
Omdat bloedluizen zich overdag in schuilplaatsen verzamelen, kunnen ze zich daar ook relatief veilig voortplanten.
Bloedluis herkennen bij kippen
Soms zie je de mijten zelf, maar vaak merk je eerst veranderingen bij de kippen.
Veel voorkomende signalen zijn:
• onrustige kippen op stok
• kippen die ’s avonds niet meer op stok willen
• blekere kammen
• kippen die slechter slapen
• verminderde conditie
Wanneer je ’s nachts met een zaklamp in het hok kijkt, kun je soms kleine bewegende puntjes zien. Na het voeden kleuren bloedluizen rood doordat ze bloed hebben opgenomen.
Bloedluis opsporen met bloedluistesten en vallen
Omdat bloedluis zich overdag verstopt, is het niet altijd eenvoudig om te zien of er daadwerkelijk bloedluis aanwezig is. Daarom worden er vaak bloedluistesten of bloedluisvallen gebruikt.
Deze hulpmiddelen werken eigenlijk als een extra schuilplek. Bloedluizen zoeken graag donkere, nauwe plekjes op. Wanneer je zo’n test in het hok plaatst zoals onder de zitstok, en in een legnest, kruipen bloedluizen daar graag in.
Door de test na een tijdje te openen kun je controleren of er bloedluis aanwezig is.
Dit soort hulpmiddelen worden vaak gebruikt om:
• te controleren of er bloedluis aanwezig is
• een beginnende besmetting te ontdekken
• te controleren of een behandeling effect heeft gehad
Ze zijn dus vooral bedoeld als controle en monitoring.
Siliciumdioxide: silica en diatomeeënaarde
Een grote groep producten tegen kleine kriebelbeestjes werkt op basis van siliciumdioxide.
Voorbeelden zijn:
• silica-gel producten
• diatomeeënaarde
• coatings op basis van silica
• producten zoals Finecto Protect
Deze middelen werken niet via gif, maar mechanisch. De fijne deeltjes kunnen de beschermlaag van kleine insecten en mijten beschadigen. Hierdoor kunnen ze vocht verliezen en uitdrogen.
Er zijn wel verschillen in toepassing. Diatomeeënaarde wordt vaak als poeder gebruikt in het kippenhok. Een nadeel is dat het kan stuiven, waardoor voorzichtig gebruik belangrijk is. Silica-gel producten worden soms als gel of coating aangebracht op naden en kieren van het hok.
Middelen die bloedluis inkapselen
Naast poeders en kruiden bestaan er ook producten die werken door bloedluizen fysiek in te kapselen. Deze middelen vormen een dun laagje of film rondom kleine insecten en mijten. Daardoor kunnen ze zich moeilijker bewegen en kunnen de ademopeningen verstopt raken.
Dit type producten werkt dus niet via gif of geur, maar ook weer door een mechanisch effect. Wanneer bloedluizen in contact komen met het middel, worden ze als het ware omsloten door het product.
Net als bij andere methodes richten deze producten zich meestal op het kippenhok zelf, omdat bloedluizen zich daar overdag verstoppen.
Dit is een natuurlijk product welke verder geen schade aanricht.
Nestkruiden, etherische oliën en tabaksstelen
Veel kippenhouders gebruiken ook plantenproducten in het kippenhok.
Voorbeelden zijn:
• nestkruiden
• etherische oliën
• tabaksstelen
Nestkruiden bestaan meestal uit gedroogde aromatische planten zoals lavendel, rozemarijn, tijm of munt. Deze planten bevatten etherische oliën die een sterke geur afgeven.
De gedachte achter deze producten is dat sterke geuren bepaalde insecten en mijten minder aantrekkelijk vinden.
Tabaksstelen worden soms gebruikt omdat tabaksplanten van nature nicotine bevatten, een stof die planten produceren als bescherming tegen insecten.
Deze producten worden vaak gebruikt in legnesten of als onderdeel van een algemene aanpak van het hok.
Bloedluisbakjes bij de zitstok
Omdat bloedluizen ’s nachts richting de kip kruipen, vaak via de poten van de kip, zijn er ook systemen bedacht die proberen dat moment te verstoren.
Sommige producten worden rond de zitstok geplaatst in de vorm van bakjes of barrières.
In bepaalde systemen zit bijvoorbeeld olie.
Het idee is dat bloedluizen door een laag olie moeten kruipen om de kip te bereiken. De olie kan de beweging van de mijten verstoren en het voor hen moeilijker maken om de kip te bereiken.
Dit soort systemen richten zich dus op het moment waarop bloedluizen de kip proberen te bereiken via de zitstok.
Roofmijten als natuurlijke vijanden van bloedluis
Er bestaan ook roofmijten die worden ingezet tegen bloedluis.
Deze kleine mijten zijn natuurlijke vijanden van andere mijten en voeden zich onder andere met bloedluizen en hun eitjes.
Roofmijten worden meestal losgelaten in het kippenhok. Ze gaan vervolgens zelf op zoek naar prooien.
Omdat het levende dieren zijn, stellen ze wel eisen aan de omgeving. Sommige poeders of insectdodende middelen kunnen namelijk ook invloed hebben op roofmijten.
Daarom wordt bij het gebruik van roofmijten vaak gekeken naar een aanpak waarbij zo min mogelijk andere middelen in het hok worden gebruikt.
Middelen tegen bloedluis via het drinkwater op natuurlijke basis
Naast middelen die direct tegen bloedluis worden ingezet, bestaan er ook producten die via het drinkwater aan kippen worden gegeven. Vaak gaat het om mengsels op basis van kruidenextracten of plantaardige stoffen.
Bij sommige van deze middelen wordt uitgelegd dat bepaalde bestanddelen via het lichaam van de kip in het bloed terecht zouden komen. Wanneer een bloedluis vervolgens bloed zuigt, zou hij deze stoffen binnenkrijgen en daardoor worden beïnvloed.
Die uitleg klinkt op het eerste gezicht logisch, maar in de praktijk ligt dat een stuk complexer. Om bloedluis via het bloed van de kip te beïnvloeden, moet een werkzame stof namelijk in voldoende concentratie in het bloed aanwezig zijn én daadwerkelijk effect hebben op de mijt wanneer die bloed opneemt.
Bij diergeneesmiddelen waarvan de werking uitgebreid is onderzocht kan zo’n mechanisme bestaan. Bij producten op basis van kruidenextracten of vergelijkbare ingrediënten is echter niet aangetoond dat dergelijke stoffen via het drinkwater in een concentratie in het bloed terechtkomen die bloedluizen daadwerkelijk beïnvloedt.
Daarnaast speelt ook de factor tijd een rol. Wanneer een product via het drinkwater wordt gegeven, moet een stof eerst worden opgenomen door de kip, vervolgens in het lichaam worden verwerkt en uiteindelijk een bepaalde concentratie in het bloed bereiken. Tegen de tijd dat dergelijke concentraties bereikt zouden worden, kan een bloedluispopulatie zich in de praktijk al sterk hebben uitgebreid.
In de praktijk betekent dit dat een groeiende bloedluisbesmetting vaak niet onder controle komt door alleen te vertrouwen op drinkwaterproducten waarvan de werking via het bloed wordt uitgelegd. Wanneer dergelijke middelen daadwerkelijk een duidelijke en betrouwbare werking zouden hebben tegen bloedluis, zouden uitgebreide bestrijdingsmethoden en andere gerichte middelen in de praktijk nauwelijks nodig zijn. Dat is echter niet wat in de dagelijkse praktijk van kippenhouders en pluimveehouderij wordt gezien.
Een kanttekening bij kruidenmengsels
Dat betekent overigens niet dat dergelijke producten helemaal geen functie kunnen hebben. Sommige mengsels bevatten bijvoorbeeld extra vitamine C en organische zuren en kruiden die ondersteunen. Vitamine C speelt een rol bij herstelprocessen in het lichaam en kan bijdragen aan het ondersteunen van de weerstand, zeker in situaties waarin kippen stress ervaren.
Bij een bloedluisbesmetting kan dat relevant zijn. Kippen kunnen door het bijten van bloedluizen kleine wondjes oplopen in de huid en veren, en de voortdurende jeuk en verstoring van de nachtrust kan stress veroorzaken. In zulke situaties kan een product dat vitamine C en bepaalde zuren bevat ondersteunend werken voor de algemene conditie van de kip en het herstel van huid en veren. De Multi Herbal Mix is hier een voorbeeld van.
Dat is echter iets anders dan het direct bestrijden van bloedluis zelf.
Diergeneesmiddelen zoals Exzolt
Er bestaan ook diergeneesmiddelen die via het drinkwater worden toegediend. Een bekend voorbeeld is Exzolt.
Dit middel bevat een werkzame stof die via het bloed van de kip werkt. Wanneer bloedluizen bloed zuigen bij behandelde kippen, krijgen ze deze stof binnen en sterven ze.
Omdat het een diergeneesmiddel is, wordt het meestal via een dierenarts toegepast.
In de commerciële pluimveehouderij wordt dit middel gebruikt wanneer bloedluisproblemen groot zijn. Bij hobbykippen wordt vaak eerst gekeken naar andere methodes in het kippenhok.
Waarom het kippenhok zo’n belangrijke rol speelt
Wanneer je begrijpt hoe bloedluis leeft, wordt ook duidelijk waarom veel methodes zich richten op het kippenhok.
Bloedluizen:
• leven vooral in het hok
• verstoppen zich in naden en kieren
• komen ’s nachts naar de kip
• keren daarna weer terug naar hun schuilplaats
Daarom richten veel methodes zich op:
• naden en kieren van het hok
• zitstokken
• legnesten
• schuilplaatsen van bloedluizen
Door goed te begrijpen waar bloedluis leeft en hoe hij zich verplaatst, wordt het makkelijker om te begrijpen waarom er zoveel verschillende producten bestaan.
Lees meer:
- Bloedluis bij kippen herkennen en bestrijden
- Mijn kip wil niet op stok slapen
- Kippen en ongedierte
- Luizen, mijten, en parasieten
- Houten of kunststof kippenhok, wat kies je?
Ik ben geen dierenarts. Alles wat je leest is gebaseerd op mijn eigen ervaring en kennis. Natuurlijke middelen zijn bedoeld als ondersteuning en niet als vervanging van een behandeling door de dierenarts. Bij twijfel of ernstige klachten raadpleeg altijd een dierenarts.