Mijn kip is broeds, wat is het en wat kun je er tegen doen?
Wat is broedsheid bij kippen?
Broedsheid bij kippen is het natuurlijke gedrag waarbij een hen stopt met leggen en op eieren wil zitten om kuikens uit te broeden. Dit gebeurt vooral in het voorjaar en de zomer. Het is een sterk instinct en kan ook optreden zonder bevruchte eieren.
Een broedse kip blijft bijna de hele dag op het nest zitten. Ze verlaat het nest alleen kort om te eten, drinken en ontlasting te doen. Haar gedrag verandert duidelijk. Ze wordt feller, maakt andere geluiden en wil het nest verdedigen.
Voor kippenhouders is dit gedrag niet altijd gewenst. Veel mensen willen geen kuikens of een kip welke zich verwaarloosd en maar eindeloos op het nest zit.
Een broedse kip:
- Zit langdurig op het nest, vaak ook zonder eieren
- Maakt klokkende of brommende geluiden
- Blaast zich op en verdedigt het nest
- Eet en drinkt minder
- Doet grote, sterk ruikende ontlasting
- Legt geen eieren meer
Broedsheid is geen ziekte. Het is normaal gedrag. Maar het kan wel problemen geven als het te lang duurt.
Twijfel je of je kip ziek is of broeds? Bekijk dan ook de minigids zieke kip herkennen voor extra signalen die niet bij broedsheid horen.
Hoe herken je een broedse kip?
Een broedse kip is goed te herkennen als je weet waar je op moet letten. Het gedrag is duidelijk anders dan normaal.
Het belangrijkste kenmerk: ze wil niet meer van het nest af.
Je merkt vaak eerst dat een kip langer blijft zitten na het leggen van een ei. Daarna blijft ze zitten, ook zonder nieuwe eieren. Uiteindelijk komt ze nog maar één of twee keer per dag van het nest.
Andere duidelijke signalen:
- Ze maakt lage, brommende, schreeuwende geluiden
- Ze zet haar veren op als je haar oppakt
- Ze pikt of waarschuwt als je het nest nadert
- Haar kam wordt bleker
- Ze zondert zich af van de groep
Ook haar ontlasting verandert. Omdat ze minder vaak van het nest komt, spaart ze dit op. Daardoor zijn de mesthoopjes groter en ruiken ze sterker.
Twijfel je of je kip ziek is of broeds? Let dan op eetlust en houding. Een zieke kip zit vaak bol en sloom. Een broedse kip is alert en fel als je haar stoort.
Waarom wordt een kip broeds?
Broedsheid bij kippen ontstaat door een combinatie van hormonen en omgevingsfactoren. De belangrijkste aanjager is het hormoon prolactine. Zodra dit hormoon stijgt, verandert het gedrag van de kip volledig. Ze richt zich niet meer op eieren leggen, maar op het uitbroeden en beschermen van eieren.
Die hormonale verandering komt niet zomaar. Vooral in het voorjaar en de zomer, wanneer de dagen langer en warmer worden, neemt de kans op broedsheid toe. Licht speelt hierin een grote rol. Hoe meer daglicht, hoe sterker het broedinstinct wordt geactiveerd.
Ook de omgeving heeft invloed. Een nest met eieren werkt als een sterke trigger. Zeker als het een rustige, beschutte en wat donkerdere plek is, zal een kip sneller blijven zitten. Dat is precies het soort omgeving waarin een kip zich veilig genoeg voelt om te gaan broeden.
Daarnaast speelt het ras een belangrijke rol. Sommige kippenrassen zijn van nature sterk broeds. Denk aan rassen zoals Zijdehoenders, Cochins en Orpingtons. Deze kippen worden vaak meerdere keren per jaar broeds. Legrassen zoals Leghorns of ISA Browns zijn juist gefokt op eiproductie en worden daardoor veel minder snel broeds. Al blijven uitzonderingen altijd mogelijk.
Broedsheid is dus deels genetisch bepaald en deels afhankelijk van omstandigheden. Je kunt het niet volledig voorkomen, maar je kunt het gedrag wel beïnvloeden door de omgeving aan te passen.
Wat gebeurt er in het lichaam van de kip?
Wanneer een kip broeds wordt, verandert er veel in haar lichaam. Het proces begint bij de hormonen. Prolactine stijgt, terwijl de hormonen die nodig zijn voor het leggen van eieren juist dalen. Hierdoor komen de eierstokken tot rust en stopt de kip met leggen.
Tegelijk past het lichaam zich aan aan het broedgedrag. Alles is erop gericht om zo lang mogelijk op het nest te blijven zitten met zo min mogelijk energieverbruik.
Een duidelijk kenmerk van broedsheid is de ontwikkeling van de broedhuid, ook wel broedvlek genoemd. De kip trekt zelf veren uit haar borst, waardoor een kale plek ontstaat. Dit is geen probleem, maar juist een functionele aanpassing. De kale huid komt direct in contact met de eieren, waardoor warmte beter wordt overgedragen en de temperatuur stabiel blijft.
De huid op deze plek wordt iets warmer en beter doorbloed. Dit helpt bij het constant houden van de juiste broedtemperatuur. Zie je dus een kale buik bij een verder actieve en alerte kip, dan is dat een normaal onderdeel van broeds gedrag.
Zo niet, controleer dan op veerluis, hoe dat te doen lees je hier: Veerluizen bij kippen
Naast de broedvlek veranderen ook andere lichamelijke kenmerken. De kam en lellen worden vaak bleker en kleiner. De lichaamstemperatuur stijgt licht en de spijsvertering vertraagt. De kip eet minder en gebruikt haar energie zuiniger. Dat helpt haar om lang op het nest te blijven zitten, maar maakt haar tegelijk kwetsbaarder.
Juist daarom is het belangrijk dat een kip na broedsheid goed kan herstellen. Voldoende voeding, rust en ondersteuning helpen om haar weer op kracht te brengen.
Hoelang blijft een kip broeds?
Een kip blijft gemiddeld ongeveer 21 dagen broeds. Dat is precies de tijd die nodig is om eieren uit te broeden. In een natuurlijke situatie stopt het gedrag zodra de kuikens uitkomen.
In de praktijk ligt het vaak anders. Als er geen bevruchte eieren zijn, kan een kip veel langer blijven zitten. Sommige kippen stoppen na een paar dagen, terwijl anderen drie tot zes weken doorgaan. Bij hardnekkige gevallen kan het zelfs nog langer duren. Dit zie je heel erg vaak bij Cochins, Zijdehoenders. Deze twee rassen kunnen er flink wat van en zijn vaak ook hardnekkig broeds.
Het ras speelt hierin opnieuw een rol. Kippen die gevoelig zijn voor broedsheid kunnen meerdere keren per jaar in deze fase komen. Hoe langer een kip broeds blijft, hoe groter de belasting op haar lichaam wordt.
Gezondheidsrisico’s van broedsheid
Broedsheid is op zichzelf geen probleem, maar langdurig broeds gedrag kan wel risico’s geven. Een kip eet en drinkt minder en beweegt nauwelijks. Daardoor kan ze gewicht verliezen en verzwakken.
De weerstand neemt af, waardoor ze gevoeliger wordt voor ziektes. Ook kan er spierafbraak optreden doordat ze lange tijd stilzit. In warme periodes bestaat bovendien het risico op oververhitting.
Een ander belangrijk punt is hygiëne. Omdat een broedse kip veel in het hok zit, is de kans op parasieten groter. Vooral bloedluis kan snel een probleem worden. Deze parasieten zitten in naden en kieren van het hok en komen ’s nachts tevoorschijn.
Daarom is controle van het hok essentieel. Een schoon en droog verblijf helpt veel problemen voorkomen. Kijk ook naar beste bodembedekking voor het kippenhok om het hok minder aantrekkelijk te maken voor parasieten. Heb je al last van bloedluis, lees dan ook bestrijding van bloedluis, welke middelen gebruik je voor een gerichte aanpak.
Wanneer moet je ingrijpen?
Niet elke broedse kip hoeft direct gestopt te worden. Als je kuikens wilt en de kip in goede conditie is, kun je haar gewoon laten zitten. In veel andere gevallen is ingrijpen echter verstandig.
Zeker wanneer je geen kuikens wilt of wanneer de eieren niet bevrucht zijn, heeft door laten broeden geen nut.
Sommige kippen worden meerdere keren per jaar broeds. Dat kan belastend zijn voor hun lichaam en zorgt vaak voor onrust in de groep. In zulke gevallen is het beter om het gedrag actief te doorbreken.
Het belangrijkste advies is simpel: wacht niet te lang. Hoe eerder je ingrijpt, hoe makkelijker het is om broedsheid te stoppen.
Manieren om een kip broedsaf te maken
Er zijn verschillende manieren om een kip broedsaf te maken. Welke methode het beste werkt, hangt af van de kip en hoe lang ze al broeds is.
De basis blijft altijd hetzelfde. Je moet de prikkel om te broeden wegnemen en zorgen dat de kip weer in beweging komt. Dat betekent dat je het nest minder aantrekkelijk maakt en voorkomt dat ze langdurig kan blijven zitten.
In de praktijk komt het neer op een combinatie van maatregelen. Eieren weghalen, het nest afsluiten en de kip actief houden vormen de kern. Sommige kippen stoppen al met deze eenvoudige aanpak. Bij andere is een meer gerichte methode nodig, zoals tijdelijk afzonderen of de benchmethode.
Nest afsluiten en eieren weghalen
De eerste stap is altijd hetzelfde. Je haalt de oorzaak weg. Een kip blijft broeds door de prikkel van het nest en de eieren. Zolang die aanwezig zijn, blijft het gedrag bestaan.
Verzamel daarom dagelijks eieren en laat er geen liggen. Sluit de legnesten af zodra de kippen klaar zijn met leggen. Zorg er ook voor dat kippen niet in de nesten gaan slapen, want dat houdt het gedrag in stand.
Een licht en open hok helpt extra, deuren, ramen, alles lekker los indien mogelijk zodat het licht binnen wordt. Donkere plekken maken een nest aantrekkelijker.
Kip actief houden, meest kip vriendelijke methode
Dit is een methode die vaak goed werkt en veel minder stress geeft dan een bench. Het is ook simpel weg niet nodig om een kip “op te sluiten”.
Het idee is simpel. Je voorkomt dat de kip kan gaan zitten en afzonderen. Zolang ze blijft bewegen, zakt het broeds gedrag vanzelf weg. Je biedt haar afleiding. Het gaat om weghouden bij het nest en blootstellen aan daglicht en activiteit. En dat zal ze de eerste dag niet leuk vinden en gepaard gaan met de nodige manieren om terug naar het hok te gaan. Er zal dus onrust ontstaan, maar wel met meer vrijheid en afleiding dan dat ze in de bench heeft.
Je kunt de kip apart zetten in een ren zonder nestmogelijkheden, of je ren eventueel tijdelijk scheiden in twee gedeeltes, zodat er een gedeelte ontstaat waar de broedse hen niet het nachthok in kan glippen maar welk kan scharrelen en de rest van de hennen wel. Sommige eigenaren kiezen ervoor om de kip tijdelijk buiten het nachthok te laten lopen omdat scheiden van de ren soms lastiger gaat, zolang dat veilig kan. Zolang er maar geen rustige hoek is waar ze kan gaan zitten, blijft ze actief en rondscharrelen, dit zou je ook buiten de ren kunnen doen samen met een soortgenootje, dat geeft vaak wat minder stress.
Deze aanpak werkt vooral goed bij kippen die net broeds zijn. Het vraagt wel aandacht. Vooral in de avond moet je opletten. Veel kippen proberen dan alsnog een nest op te zoeken.
Dit is een methode die ik vaak zelf toepas en eigenlijk altijd wel goed gaat. Ik heb zelf nooit de bench methode hoeven proberen. Na twee tot drie dagen de kip weghouden bij het nest/hok is het vaak klaar. Voor de nachten zorg ik dat ze niet terug kan in het legnest waar ik op dat moment niet op kan toezien. Om die reden slapen ze hier dan in de schuur in een supermarktkratje met deksel erop, maar dat kan ook een doos, bench of iets anders zijn.
Dit gaat de eerste twee dagen voor onrust zorgen, dus probeer voor zoveel mogelijk afleiding te zorgen, zorg dat ze lekker kunnen scharrelen, afleiding hebben van wat “lekkers” en daar moeite voor moeten doen, bv wat groentes hoog ophangen of een pikblok maken voor je kippen
Benchmethode voor broedse kippen
De benchmethode gebruik je als andere manieren niet voldoende werken.
Je zet de kip in een open draadkooi zonder comfortabel nest. Er ligt geen bodembedekking en er is alleen een zitstok aanwezig. De kooi staat het liefst iets van de grond, zodat er geen beschut gevoel ontstaat.
De kip heeft gewoon toegang tot voer en water. Licht en ventilatie zijn belangrijk, maar vermijd tocht en volle zon. Iedergeval zet je haar niet in het donker weg.
De meeste kippen stoppen binnen drie tot vijf dagen met broeds gedrag. Gaat ze daarna toch weer terug naar het nest, dan verleng je dit nog een paar dagen. Elke dag probeer je even of je verder kunt met de methode van lekker rond laten lopen zonder dat ze op een nest kan zitten. Wil dat niet, dan pak je terug naar de bench.
Het is belangrijk om te begrijpen dat deze methode werkt doordat je alle nestprikkels wegneemt. Het gaat niet om afkoeling van de buik, maar om gedragsverandering.
Wat als je de kip wél laat broeden?
Soms wil je juist kuikens. In dat geval laat je de kip zitten, maar dan moet je wel actief begeleiden.
Gebruik alleen bevruchte eieren en zorg voor een rustige plek. De kip moet zich veilig voelen, maar niet volledig afgesloten zitten van controle.
Het is belangrijk dat je haar dagelijks even van het nest haalt. Dit lijkt misschien onnatuurlijk, maar het voorkomt problemen. Ze moet blijven eten, drinken en haar ontlasting kwijt kunnen.
Broedsheid voorkomen
Proberen te voorkomen scheelt veel gedoe. Door dagelijks eieren te rapen en nesten ’s avonds af te sluiten, haal je de belangrijkste prikkel weg. Zorg daarnaast dat kippen niet in de legnesten slapen. Dat lijkt onschuldig, maar versterkt juist het gedrag.
Licht speelt ook een grote rol. Een open en lichte omgeving remt broedsheid. Combineer dat met voldoende ruimte om te scharrelen, zodat kippen actief blijven.
Sommige rassen worden sneller broeds dan andere. Als je geen broeds gedrag wilt, kun je daar al rekening mee houden bij je keuze.
Een goede algemene conditie helpt ook. Sterke kippen herstellen sneller en raken minder snel uit balans.
Veel gestelde vragen broedse kippen
Hoe maak je een kip broedsaf?
Door het nest weg te nemen en te zorgen dat de kip niet kan blijven zitten. Beweging is hierbij de belangrijkste factor.
Is een bench altijd nodig?
Nee. In veel gevallen is actief houden zonder nest al voldoende.
Hoe snel stopt broedsheid?
Meestal binnen enkele dagen als je op tijd ingrijpt.
Kun je een kip buiten het hok houden?
Ja, zolang het veilig is en ze geen nest kan maken, werkt dit vaak goed.
Is broedsheid gevaarlijk?
Niet direct, maar langdurig broeds gedrag kan de conditie van de kip flink verslechteren.